Pas maar op, wij hakken alle bomen ter wereld om

Ron Rash: Serena. Vertaald door Anneke Bok en Nan Lenders. De Geus, 415 blz. € 22,90

Ron Rash was tot voor kort in beperkte kring bekend als een regional author wiens proza en poëzie hoofdzakelijk in het Appalachengebergte van Noord- en Zuid-Carolina gesitueerd waren. Hoewel zijn vierde roman Serena in dat opzicht niet afwijkt van zijn vroegere werk, is hij met deze roman toch doorgebroken naar een groter publiek. Verschillende vertalingen verschenen, en een verfilming, met wellicht Angelina Jolie in de titelrol, staat voor dit najaar op stapel.

Serena is een epische roman van het soort dat al jaren erg in trek is – hier en daar uitgesproken poëtisch geschreven met veel aandacht voor de natuur van de Appalachen. En met veel dodelijk geweld ook, waarvoor Rash in de allereerste alinea al een flink deel van de ingrediënten neerzet. Hij laat daar het pasgetrouwde echtpaar Pemberton arriveren bij het uitgestrekte woud dat ze zullen omkappen om hun fortuin te maken (tegen de wens van ecologen in). Ze worden opgewacht door Rachel Harmon, een keukenhulp die door Pemberton is bezwangerd, en door haar vader die vastbesloten is Pemberton, die niet van plan is het kind te erkennen, te vermoorden. Pemberton heeft echter weinig moeite de man zelf om het leven te brengen en dan volgt een scène die Serena Pemberton meteen en afdoende definieert. Ze houdt Rachel het mes voor waarmee haar vader is gedood en zegt: ‘Hier, [...] als je het handig aanpakt, kun je er een goede prijs voor krijgen. [...] Dat geld zul je goed kunnen gebruiken wanneer het kind er is. Het is alles wat je ooit van mijn man en mij zult krijgen.’

Daarmee zijn de parameters gezet voor een roman met drie hoofdpersonen, maar wel een die op verschillende niveaus interessant is. Rash is als schrijver handig genoeg om de antipathie van de lezer tegen het titelpersonage te kruiden met bewondering, analoog aan die van de aanvankelijk vijandige houtkappers in haar dienst, voor haar vaardigheden. En uitermate sterk zijn de hoofdstukken waarin Serena’s en Rachels houding ten opzichte van de hun omringende natuur worden neergezet: enerzijds meedogenloos en vernietigend, anderzijds vol liefde en respect.

Het doel van de Pembertons? ‘Geef ons tijd van leven, dan zullen mevrouw Pemberton en ik alle bomen omhakken [...] in de hele wereld’, verklaart hij, en zijn echtgenote is nog veel rücksichtsloser in het bereiken van dat doel. ‘Wij samen en niemand anders’ fluistert ze haar echtgenoot in, die nog niet beseft hoe letterlijk zij dit neemt. Ze regelt in rap tempo de executies van allen die hen in de weg staan bij dat streven. Dat varieert van vroegere compagnons tot de incompetente en valse kamparts (die dan ook van Rash de naam Cheney krijgt toebedeeld) en uiteindelijk zelfs tot de bejaarde weduwe die Rachel en haar onwettige zoon beschermt.

Wie Serena vergelijkt met het verhaal Pemberton’s Bride (een voorstudie tot deze roman, opgenomen in de voortreffelijke bundel Chemistry and other stories) zal ontdekken dat Rash niet alleen verschillende lagen in het verhaal heeft aangebracht, maar ook in de afloop aanmerkelijk meer gerechtigheid aanvoert. Zijn Serena is uiteraard gemodelleerd naar Lady MacBeth, maar dan een met nog minder geweten dan Shakespeares personage. Echter: in deze romanversie heeft Rash zich op nog een andere, vernuftige manier door het elizabethaanse toneel laten inspireren. Veel van de handeling die buiten beeld plaatsheeft, laat hij op luchtige toon vertellen door een ‘koor’ van houtkappers, een mooie en terloopse ingreep die deze roman ook behoedt voor het wegglijden naar een grimmig en moralistisch niveau.

De roman heeft een historische basis in de strijd, tijdens de Depressie, om het behoud van de Smoky Mountains als natuurgebied. Rash laat de onderhandelingen daarover nadrukkelijk deel uitmaken van de vertelling. Dat had taaie kost kunnen worden, maar het is de grootste verdienste van de auteur dat hij van het boek tot op het eind een heuse pageturner heeft gemaakt. Als de kinderloze Serena de geringste zwakte van haar man ontdekt ten opzichte van zijn onwettige zoon is alles aanwezig voor een wel zeer dramatisch slot; en ook daarin stelt Rash de lezer niet teleur.