Groene filosoof op weg naar presidentschap

De populaire Colombiaanse president Uribe mag niet op voor een derde termijn. In de strijd om zijn opvolging gaat een eigenzinnige Parkinson-patiënt op kop.

De campagne voor de presidentsverkiezingen in Colombia is ongekend spannend geworden door de onverwachte, snelle opkomst van Antanas Mockus, de onwaarschijnlijke kandidaat van de Groene Partij. De wiskundige, filosoof, Parkinson-patiënt en oud-burgemeester van Bogotá is met nog drie weken te gaan onverwachts koploper.

Zijn aanhangers noemen de excentrieke politicus met zijn ringbaardje de Obama van Latijns-Amerika. Zijn boodschap is anders dan de Colombianen gewend zijn van kanshebbers voor het presidentschap. Zijn campagne is verfrissend. Geen rechtse spierballentaal over de strijd tegen linkse guerrillastrijders, maar aandacht voor onderwijs en respect voor de wet.

Op 30 mei gaat Colombia (43 miljoen inwoners) naar de stembus om een nieuwe president te kiezen, na twee ambtstermijnen van de succesvolle, conservatieve president Álvaro Uribe. Aanvankelijk leek het een strijd te worden tussen twee rechtse kandidaten, maar de relatieve buitenstaander Mockus heeft de boel met zijn afwijkende ideeën op stelten gezet.

Volgens een serie peilingen van het gezaghebbende Centro Nacional de Consultoría is de steun voor Mockus in drie weken gegroeid van 22 naar 39 procent. Daarmee ligt hij voor op zijn belangrijkste rivaal, ex-minister van Defensie Juan Manuel Santos van Uribes partij, Partido de la U. Santos viel in dezelfde periode terug naar 34 procent. De andere kandidaat, Noemí Sanín van de Conservatieve Partij, staat op 11 procent.

„Het is ongekend. Na acht jaar Uribe waait er een andere wind door het land, alsof er echte verandering op komst is”, zegt Jorge Orlando Melo, politiek analist van onderzoeksinstituut Rázon Pública in Bogotá. Een tweede ronde van de presidentsverkiezingen staat gepland in juni, tenzij een van de kandidaten in de eerste ronde meteen een absolute meerderheid haalt. Melo zegt: „Het zou zo maar kunnen dat Mockus in één klap wint.”

Zelf kent Melo Mockus, die oorspronkelijk wetenschapper was, uit het academische milieu. „Hij houdt van transparantie.” Mockus’ partij had na de parlementsverkiezingen in maart recht op 2 miljoen dollar staatssteun, maar hij besloot daar geen gebruik van te maken – wat goed viel in het land. Kort daarop maakte hij ook bekend dat hij aan Parkinson lijdt.

Melo: „Hij begon zijn campagne in april met 40 man. Alles gaat via internet, bijna zonder gebruik te maken van advertenties in kranten, op radio en tv, en zonder persoonlijke aanvallen op tegenstanders. Het is een grass roots-operatie.”

In de hoofdstad Bogotá maakte Mockus furore tijdens zijn twee termijnen als burgemeester (1995-1999 en 2001-2004). Hij zorgde ervoor dat in Bogotá, ooit een van de gevaarlijkste steden ter wereld, het aantal moorden drastisch daalde. Hij combineerde efficiënt optreden van de politie met de introductie van sociale projecten in de sloppenwijken, waar het meeste geweld plaatshad.

De inwoners van de stad kregen weer vertrouwen in de overheid. Zijn nadruk op transparantie, strijd tegen corruptie, de invoering van belastinghervormingen en respect voor regelgeving sloegen aan. Rijkere Colombianen werden uitgenodigd vrijwillig meer belasting te betalen – wat gebeurde. Toen hij stopte als burgemeester liet hij een stad achter met een begrotingsoverschot, heel bijzonder in Latijns-Amerika.

Hij mag eruitzien als een stoffige wiskundeleraar, maar saai is Mockus niet. Bijna het hele land heeft inmiddels foto’s van Mockus’ huwelijk gezien: in het circus, waar hij met zijn bruid op de rug van een olifant zat. Zijn academische carrière kwam ten einde nadat hij voor een zaal studenten die te veel lawaai maakten zijn broek had laten zakken.

In 2006 deed hij al een gooi naar het presidentschap, maar toen kreeg hij slechts 1,2 procent van de stemmen. Uribe, destijds de zittende president, werd met overmacht herkozen, een beloning voor zijn keiharde optreden tegen de linkse guerrillabeweging FARC, die het land al meer dan een halve eeuw terroriseert. Uribe wilde dit jaar weer meedoen, voor de derde keer, maar het Constitutionele Hof verbood dat.

Oud-minister van Defensie Santos hoopte te profiteren van Uribes populariteit en maakte veiligheid aanvankelijk een van zijn hoofdthema’s. De slimme Mockus heeft echter al gezegd dat hij, net als Uribe, de strijd tegen de FARC onverminderd zal voortzetten, alleen wel met respect voor de wet.

Volgens analist Melo is die boodschap goed gevallen. Door Uribes obsessie met de FARC heeft het leger geregeld de mensenrechten geschonden, zegt Melo. „Er zijn meer dan 1.000 onschuldige burgers vermoord. Verder waren er veel corruptiezaken in de politiek. Colombianen hebben daar genoeg van.”

Nu de FARC steeds verder gemarginaliseerd is, zijn de Colombianen weer geïnteresseerd in andere thema’s, zoals economie en onderwijs, onderwerpen waar Mockus wel raad mee weet. Mockus is Groen, geen ouderwetse socialist. In Latijns-Amerika staat links nog altijd voor een grote rol van de overheid, onder meer in de economie. Maar Mockus is een adept van de vrije markt.

„Tegelijk”, zegt Melo, „is hij voor investeringen in onderwijs, sociale projecten. Als iedereen zich aan de regels houdt, belasting betaalt en de corruptie afneemt, dan houd je geld over voor andere zaken. Dat is zijn boodschap en veel mensen geloven hem.”

Mocht hij echter winnen, dan wacht hem een zware klus. In het parlement maken de rechtse Uribista’s de dienst uit.