De Nederlander kan niet zonder ironie

Mocht er nog iemand zijn die Vlaanderen en Nederland als één cultuurgebied ziet, dan helpt de film Loft hem uit de brand. Dit kassucces in de Vlaamse bioscoop heeft in Nederland niets gedaan. Nu komt er een Nederlandse remake.

Hoe komt het dat de oorspronkelijke Loft – van Bart de Pauw en Erik van Looy – hier niet aanslaat, terwijl de film met meer dan 1,1 miljoen bezoekers in Vlaanderen alle records breekt? De eerlijkheid gebiedt overigens te zeggen dat het record sinds 1990 op naam stond van een film waarvan de naam in de noordelijke Nederlanden nu ook niet bepaald kreten van herkenning teweeg brengt: Koko Flanel, met Urbanus.

Is de film wellicht te Vlaams? Omdat Loft nu op dvd is uitgebracht kan iedereen het antwoord op die vraag controleren: nee. Het is een drama dat zich in psychologie en vormgeving eigenlijk in willekeurig welk Europees land zou kunnen afspelen: vijf mannen hebben samen een zolderverdieping gehuurd als optrekje om hun geheime maîtressen te ontmoeten. Op een dag ligt er een vermoorde vrouw op het bed. De vijf gaan elkaar verdenken en leren elkaar goed kennen in hun minder verheffende eigenschappen, totdat duidelijk wordt wie de dader is.

De taal in de film is Vlaams-Nederlands – ik moest bij de dvd de ondertitels aanzetten. Maar is dat een bezwaar? Nederlanders kijken toch bijna alle films met ondertitels?

Is de atmosfeer van de film misschien juist te weinig Vlaams, om bij ons aan te slaan? Zou kunnen. De helaasheid der dingen van Felix van Groeningen, over een soort Vlaamse familie Flodder, was immers de afgelopen maanden wél een bescheiden succes in Nederland. Slaan Vlamingen te onzent beter aan wanneer zij folkloristische, een beetje ouderwetse types zijn en associëren wij Vlamingen liever niet met sophisticated stedelingen?

De Nederlandse remake zal worden geregisseerd door Antoinette Beumer, van wie nu met succes De gelukkige huisvrouw in de bioscoop draait. De vergelijking van die film met Loft geeft het antwoord op onze vraag. De gelukkige huisvrouw is een film met een betrekkelijk gruwelijke thematiek, voor een groot publiek dragelijk gemaakt door een overmaat aan ironie, vooral door de laconieke speelstijl van hoofdrolspeelster Carice van Houten.

Ironie is in Loft afwezig. Er valt wel te lachen, maar slecht is gewoon slecht, en laf laf. Vlamingen hebben geen ironische buffer nodig als ze voor drama naar de bioscoop gaan. Nederlanders kunnen niet zonder. Dat wordt niet eenvoudig, die remake.

raymond van den boogaard