De design-dierentuin

‘Papieren boeken zullen blijven verkopen omdat ze sexy zijn. Lezers kopen ze niet alleen om wat er tussen de kaften staat, maar ook om het design en omdat ze goed staan op tafel of in de kast.’

Aldus John Makinson, de hoogste baas van de Penguin Group, in een fraai (en helaas niet voor de handel bestemd) boekje ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Penguin. De CEO heeft makkelijk praten: het is inderdaad niet voor te stellen dat lezers ooit e-books zullen prefereren boven de elegante en o zo handzame pockets die zijn uitgeverij publiceert sinds 1935. In dat jaar dook Allen Lane, een van de directeuren van de gerenommeerde uitgeverij The Bodley Head, in een gat in de markt: beroemde boeken in broekzakformaat voor de prijs van een pakje sigaretten. Binnen zes maanden waren er van de eerste tien Penguins – het logo werd getekend door Edward Young – een half miljoen exemplaren verkocht; tien jaar later waren er drie subseries (Pelicans voor non- fictie, Puffins voor kinderboeken, Classics voor antieke meesterwerken) en in 1954 verscheen de duizendste titel.

Penguin heeft vormgeving altijd hoog in het vaandel gehad; het zogeheten horizontal grid van de eerste Penguins (twee gekleurde banen met een witte band ertussen) geldt zelfs als de grootste designklassieker uit de boekgeschiedenis. In het stramien werden de kleuren aangepast aan het genre: oranje (Pantone©1505 om precies te zijn) voor fictie, groen voor misdaadliteratuur, blauw voor biografieën. Terwijl bij de Penguin Classics (vanaf 1946) de omlijstingskleur afhankelijk was van het taalgebied.

Hoe mooi de afzonderlijke omslagen van de Penguinpockets ook zijn, de werkelijke schoonheid zit ’m in de series waarvan ze onderdeel uitmaken (zie de voorbeelden onderaan deze pagina’s). De fleurig aangeklede ‘Victorian Bestsellers’ die hiernaast besproken worden zijn niet eens de recentste toevoeging aan de rijke historie. Een maand geleden verschenen de ‘Penguin Decades’: vier keer vijf typerende romans uit achtereenvolgens de jaren 50 (onder meer Lucky Jim), 60 (A Clockwork Orange), 70 (Don’t Look Now) en 80 (Hawksmoor) – opnieuw vormgegeven in de stijl van die jaren door grafisch kunstenaars als Peter Blake en Zandra Rhodes. En twee maanden geleden kwamen acht nieuwe boeken uit in de Red Editions – Penguin Classics in strakke moderne jasjes waarvan de opbrengsten naar de aidsbestrijding gaan.

Hoe invloedrijk en succesvol de Penguin-vormgeving is, blijkt ook uit de eerste worp ‘Kleine Klassieken’ die onlangs bij de Hollandse uitgeverij Boom uitkwamen: de handzame, beeldschone non-fictieboekjes, met gepreegde typografische omslagen, zijn onmiskenbaar klonen van de beproefde Penguinserie ‘Great Ideas’.