Boeman jaagt hoeders van de vrede op de kast

Daar stond hij weer, in de grote vergaderzaal van de Verenigde Naties, op het podium van de wereld – „een en al glimlach en stoppelbaard”, zoals een Britse columnist de Iraanse president Ahmadinejad omschreef. Hij genoot. Terwijl hij de Verenigde Staten, het Westen en Israël ouderwets retorisch van katoen gaf, liepen onder meer de Amerikaanse, Britse en Nederlandse delegaties demonstratief weg – „een en al samengeknepen billen en uitgestreken gezichten”, aldus dezelfde Brit.

Opnieuw was Ahmadinejad erin geslaagd, met dank aan de weglopers, om alle aandacht op zich te vestigen. Hier staat iemand die het machtige Westen de les durft te lezen, was de boodschap aan de derde wereld. Hier staat een gevaarlijke gek met wie niet valt te praten, was de interpretatie die het blok van weglopende landen eraan wilde geven.

Het toneelstukje vond maandag plaats op een conferentie over nucleaire wapenbeheersing. En het was eerder vertoond: Boeman jaagt de zelfbenoemde hoeders van de vrede op de kast.

Het is geen lolletje om te moeten luisteren naar redevoeringen van Ahmadinejad, wat overigens geldt voor de meeste toespraken op dit soort bijeenkomsten. Maar nu het omstreden nucleaire programma van Iran zo’n grote internationale kwestie is, zou je denken dat het geen kwaad kan het hele verhaal ten minste uit te zitten. Want we moeten nog even verder met deze man.

In het rijke arsenaal van diplomatieke instrumenten is weglopen een nogal bot middel. Op z’n best is onzeker wat je ermee bereikt. Op z’n slechtst leidt zo’n actie tot een versterking van de positie van Ahmadinejad – in een groot deel van de wereld en in zijn eigen land. Binnen de Verenigde Naties doet het afbreuk aan het aanzien van de weglopers. En de toch al kleine kans dat een oplossing wordt gevonden voor het gevaarlijke conflict over Irans nucleaire programma slinkt zo verder.

Hillary Clinton deed het hele verhaal van Ahmadinejad af als „afgesleten, valse en soms wilde beschuldigingen”. Maxime Verhagen noemde het „een aaneenschakeling van ongefundeerde en onaanvaardbare beschuldigingen”.

Maar de meeste landen bleven zitten. Ahmadinejad zei deze keer niets over het van de kaart vegen van Israël. Hij zei dat de Amerikaanse kernwapens in landen als Duitsland en Nederland ontmanteld moeten worden – wat niet eens zo heel veel verder gaat dan wat Verhagen en zijn Duitse collega bepleiten.

Hij betoogde dat de enige functie van kernwapens is om „alle levende wezens te vernietigen” – wat onzin is, de meeste kernwapens in de geschiedenis zijn gebruikt om te dreigen en af te schrikken. Hij zei dat VS kernwapens gebruiken om andere landen, zoals Iran, te bedreigen – wat waar is: Obama zegt geen kernwapens te zullen inzetten tegen landen die ze zelf niet hebben, althans, als die landen zich houden aan hun verplichtingen om de verspreiding van kernwapens tegen te gaan. Dat was een waarschuwing aan Iran.

Verder beschuldigde Ahmadinejad „het zionistische regime” ervan honderden kernkoppen te hebben – wat waar is, of althans ook in de VS en Europa algemeen wordt aangenomen. Hij zei dat Israël veel oorlogen heeft gevoerd – ook waar, zij het een wel erg eenzijdige stelling want Israël heeft voor zijn bestaansrecht moeten vechten.

De Iraanse president zei dat Israël zijn buren bedreigt met invasie en terreur – zwaar aangezet, maar ook moeilijk te ontkennen als je bijvoorbeeld de Israëlische generaal serieus neemt die onlangs Syrië en Libanon nog waarschuwde voor een „disproportioneel offensief”. En natuurlijk hekelde Ahmadinejad de dubbele standaard die het Westen hanteert als het over Israël gaat. Ook waar, maar er is gezien de geschiedenis een goede reden voor die dubbele standaard.

Al met al een toespraak waarop veel is af te dingen, maar geen „aaneenschakeling van ongefundeerde beschuldigingen”. Sterker nog: veel landen die Amerika probeert te winnen voor nieuwe sancties tegen Iran zullen met instemming heel wat punten van de speech hebben aangehoord.

Ahmadinejad vertegenwoordigt een autoritair en onverdraagzaam bewind. Hij is op dubieuze wijze herkozen, en heeft de oppositie hard het zwijgen opgelegd. Zijn regering steunt Hezbollah en Hamas, en erkent het bestaansrecht van Israël niet.

Maar daarmee is hij nog geen terrorist, zoals cartoonisten hem nu in Amerikaanse kranten afbeelden. En de veel gehoorde beschuldiging dat Iran een existentiële bedreiging is voor het veel sterkere Israël, gelooft zelfs de Israëlische minister van Defensie Barak niet, erkende hij onlangs.

Als Iran een kernwapen ontwikkelt zal dat een grote tegenslag zijn voor de pogingen het aantal kernmachten in de wereld te beperken. Ahmadinejad houdt vol dat het niet zo is, maar veel wijst erop dat zijn land wel degelijk werkt aan een kernwapen. Of dat het zijn nucleaire programma zover ontwikkelt dat het, net als Japan, nog maar een kleine stap van een kernbom verwijderd is.

Maar de diplomatie is nog niet uitgespeeld. En in de diplomatie ga je het gesprek niet uit de weg. Je blijft luisteren, je blijft praten, tot het écht niet langer kan – en dat punt was maandag niet bereikt.

Reageren kan via nrc.nl/eijsvoogel