Media medeplichtig aan massapsychose

Het late NOS Journaal opende gisteren met het nieuws dat het Bevrijdingsconcert aan de Amstel zonder incidenten was verlopen. Nieuws? Ja, want de Nationale Dodenherdenking van een dag eerder was wel gekenmerkt door een incident. En dus vond het Journaal het van belang te melden dat dit nu niet het geval was, nadat we de hele dag de beelden van de massapsychose op de Dam herhaald hadden zien worden.

In elke grote stad loopt een beperkt aantal gekken over straat. Sommigen worden „schreeuwers” genoemd, omdat ze psychotisch, druggebruiker of beide zijn. De meeste stadsbewoners halen, soms met enig mededogen, hun schouders op over de overlast van hun egocentrische pogingen de aandacht te trekken.

EénVandaag wist dat de man die op de Dam met een langgerekt „Aah!” de twee minuten stilte verbrak, in het daklozencircuit bekendstaat als „de rabbijn”. Volgens de ene ooggetuige droeg hij iets blauws en hoog opgeschoren haar, volgens de andere een lange zwarte jas en een hoed. Overeenstemming bestond over zijn chassidische uiterlijk en het prevelen in een vreemde taal, terwijl hij zijn handen ten hemel hief. Misschien zei hij wel kaddisj, het joodse gebed voor de doden. Daar lijkt de avond van de vierde mei op zich een geschikt moment voor, zij het dan weer niet tijdens de minuten dat we gewend zijn geen enkel geluid te maken.

De altijd wat zenuwachtig stemmende stilte werd verscheurd, paniek was het gevolg. Premier Balkenende wist meteen dat de man met opzet de ceremonie had willen ontwrichten, maar dat lijkt niet eenvoudig te bewijzen. Moet je dan ook de onbekende die „Bom! Bom! Vlucht!” riep vervolgen voor medeplichtigheid aan letsel door schuld? Of de media die de afgelopen dagen Karst T. weer 37 keer tegen de Naald in Apeldoorn lieten rijden?

De televisie doet z’n stinkende best ons angst aan te praten, en de illusie dat de autoriteiten ons en onze symbolen kunnen beschermen tegen elk denkbaar leed.

Het gezag deed het dit keer helemaal niet zo slecht. De Amsterdamse ‘driehoek’ hield dezelfde avond nog een persconferentie, die het incident tot overzienbare proporties terugbracht. Maar direct vroeg NOS-verslaggever Marieke de Vries hoe het had kunnen gebeuren dat een man met een strafblad en een ander met een koffer tot de Dam waren doorgedrongen. Hoe dacht hoofdcommissaris Bernard Welten dat in de toekomst te voorkomen?

Hij antwoordde rustig dat er ook mensen met rugzakken, kinderwagens en fietsen aan de hand waren geweest. En een stem kun je niet fouilleren. Het gevaarlijkste en meest verwijtbare wangedrag van 4 mei 2010 vond ik die vraag.