Jongensboek over intriges bij De Pers

Titel: Gratis maar niet goedkoopAuteur: Govert SchillingUitgever: Atheneum Polak & Van Gennep 2010211 pag. 17,50 euro

In een van de proefnummers van gratis dagblad De Pers staat een grapje. Reinout Oerlemans maakt een realitysoap over het ontstaan van deze krant, schrijft de redactie een paar dagen voor de introductie van de gratis krant op dinsdag 24 januari 2007. De Pers zit in hetzelfde pand als het bedrijf van de jonge mediatycoon op het Amsterdamse industrieterrein Schinkel.

Die soap komt er niet, maar dat kan nog altijd. Want het scenario ligt er al. Gratis maar niet goedkoop van freelancejournalist Govert Schilling over de „kostbare wording” van De Pers, voldoet aan alle eisen die Oerlemans zal stellen aan een script. Schilling, onder andere ruimtevaartmedewerker van de Volkskrant, beschrijft de intriges, de affaires, de drinkgelagen in het nabijgelegen café Het Schinkeltje en bovenal de strijd tussen de mannen met macht. Tussen Cornelis van den Berg, uitgever en initiatiefnemer, Ben Rogmans, hoofdredacteur en later uitgever, en Marcel Boekhoorn, zakenman en geldschieter.

Gratis maar niet goedkoop is minstens het vierde boek dat de afgelopen maanden is uitgekomen over dagbladen en dagbladjournalistiek. Joost Ramaer publiceerde De Geldpers, over de teloorgang van mediaconcern PCM Uitgevers. Jan Blokker beschreef de vermeende zelfhaat van krantenjournalisten en communicatiewetenschapper Mariëtte Wolf rondde in oktober vorig jaar haar gedegen studie over dagblad De Telegraaf af.

Het boek van Schilling is anders. Het gaat over een gratis krant en niet over een betaald medium. Het betreft slechts een korte periode in de geschiedenis van een jonge krant. En het is geen uitputtende historische studie maar meer een jongensboek, een schelmenroman. Hoe Cornelis van den Berg en Marcel Boekhoorn de Nederlandse dagbladwereld op zijn kop zetten. Of in ieder geval een poging daartoe deden. Want het is nog niet helemaal gelukt.

De Pers is (nog) niet de gratis kwaliteitskrant geworden die de enigszins elitaire Van den Berg voor ogen moet hebben gehad, schrijft Schilling. En ook niet de geldmachine die Boekhoorn er misschien wel in heeft gezien. Sterker nog, de zakenman en multimiljonair heeft minstens 60 miljoen euro verloren met De Pers.

Het verhaal kende bijna geen happy end. Boekhoorn wilde zijn krant onderbrengen bij PCM maar dat mislukte. Ook Telegraaf Media Groep (TMG) wilde niet samenwerken. Dat laatste speelt nu nog op de achtergrond bij het conflict tussen Boekhoorn enerzijds en Delta Lloyd en investeringsmaatschappij Cyrte anderzijds. Boekhoorn zou op aanraden van Cyrte-directeur Botman aandelen TMG hebben gekocht om daar de boel op stelten te zetten. En en passant De Pers een goed huis te geven. De rechtszaak tussen Boekhoorn en Cyrte loopt nog.

In april vorig jaar hapte Wegener, uitgever van regionale kranten en eigendom van de Britse investeerder Mecom, wel toe. Sinds 1 januari verzorgt de uitgever druk, distributie en advertentieverkoop voor De Pers. Wegener blij, want dat heeft nu landelijke dekking voor adverteerders. En Boekhoorn blij, want die is van een bleeder af zonder gezichtsverlies te lijden.

Schilling meldt geen financiële details, maar uit het jaarverslag van Wegener over 2009 blijkt dat De Pers aan Wegener dit jaar 5,7 miljoen euro betaalt voor drukken en verspreiden van de krant. In ruil betaalt Wegener 6,9 miljoen euro voor advertenties. Netto ontvangt Boekhoorn dus een gegarandeerde advertentieomzet van 1,2 miljoen euro.

Wegener denkt meer te kunnen verdienen met advertenties. Vanaf 2011 gaat dat bedrag trouwens omhoog. Wegener betaalt dan 15,9 miljoen euro per jaar voor advertenties. Het contract loopt tot maart 2022. Dankzij Wegener breidt De Pers nu weer langzaam uit, nadat het zich vorig jaar had teruggetrokken in de Randstad.

Zo is de krant voorlopig veilig. Maar daar zag het zoals gezegd lang niet naar uit. Sterker nog, wie het boek van Govert Schilling leest, zal het verbazen dat De Pers überhaupt van de grond kwam. De auteur beschrijft beeldend hoe de relatief onervaren, ongedisciplineerde redactie er maar het beste van probeert te maken, terwijl de leiding verdeeld is, de commercie haar werk niet goed doet en de uitgever wilde plannen lanceert zoals gratis thuisbezorging (grandioos mislukt in Denemarken), een aparte zaterdagkrant, een boekenfonds met klassiekers en een gratis zakenkrant.

De Financiële Pers kost Cornelis van den Berg uiteindelijk de kop. Volkomen onverwacht, in ieder geval voor Boekhoorn en zijn entourage, verschijnt op donderdag 24 april 2008 de eerste editie van deze zakenkrant. Vrijdag 25 april volgt de tweede editie. Maandag is Cornelis van den Berg ontslagen.

Tragisch natuurlijk, maar lekker verteld. Een mooi verhaal. Als het allemaal klopt. Schilling doet namelijk weinig aan bronvermelding. Dat geeft het boek vaart. Je leest als het ware wat de hoofdpersonen denken, vooral van elkaar. Maar dat wordt nauwelijks direct aan hen toegeschreven. Of het precies zo is gegaan als staat geschreven is onduidelijk. Maar misschien hoeft dat ook helemaal niet in een realitysoap.