Hoe beveilig je de stilte?

Ik weet niet of ik weer naar de Dam wil, volgend jaar.

In plaats van alleen stil te staan bij oorlogsslachtoffers, zal iedereen nu óók aan zijn eigen hachje denken.

Als de man met de trompet klaar is met de Last Post, slaat de klok acht keer. Een overweldigend geluid op zo’n stille Dam. Tijdens de twee minuten probeer ik echt even twee minuten niet aan mezelf te denken. Ik denk het hele jaar al aan mezelf. Het is belangrijk om stil te staan bij de Tweede Wereldoorlog en alle andere oorlogen. Ik doe mijn best om aan oorlogsslachtoffers te denken en aan hoe blij ik mag zijn dat ik in Nederland woon.

Ineens gaat het allemaal heel snel. Ik hoor twee of drie hele harde knallen. Iedereen duikt op de grond. Ik draai me om en ik zie rij na rij na rij omver vallen. Domino. Het voelt alsof de Dam een vloerkleed is en iemand de rand heeft opgepakt en het even uitschudt.

We denken alleen maar: weg, weg, weg. We moeten hier weg. Er ligt een paarse schoen. Een pump. Een sportschoen. Als er ergens schoenen liggen is het mis, denk ik. Over hekken heenstappen, om hekken heen, om mensen heen, over mensen heen, hier links, daar rechts. Het gevaar is nu de massa zelf. Ik denk alleen maar: als ik val, is het foute boel. Overeind blijven, mijn vriendin niet kwijtraken.

Er is massahysterie en wij doen eraan mee. Maar je kunt niet anders. Het vloerkleed golft en ook wij dreigen te vallen.

Ik weet niet of ik weer naar de Dam wil volgend jaar. Ik wil echt weer mijn best doen om even twee minuten niet aan mezelf te denken. Om, zoals ieder jaar, even stil te staan bij de mensen die niet in vrijheid leven. Ik vrees echter dat dat niet gaat lukken en dat ik alleen maar zal denken aan dat moment dat iedereen naar beneden dook en aan de schoenen op de grond.

Niemand werd dinsdag gefouilleerd, maar toch voelde het veilig. Ik zag beveiligers bovenop de Bijenkorf heen en weer lopen en onderweg naar de Dam zag ik politiebusjes zigzag geparkeerd staan op de weg. Daar kon geen auto doorheen komen.

Maar wat misschien wel het grootste gevaar was, is er ongemerkt tussendoor geglipt: de massa. De massa, die na de gebeurtenissen op Koninginnedag vorig jaar ongelofelijk op scherp staat. Misschien wel te scherp.

Er hoeft maar één gek tussen te zitten, hoor je altijd. Eén gek ja, of duizenden normale mensen die tijdens stilte van het minste of geringste zo schrikken, dat ze een ongelofelijke schokgolf van paniek veroorzaken.

Wat doe je daaraan? Hoe beveilig je de stilte? Volgens mij helpt het niet als je gaat fouilleren of meer politie tussen de mensen zet. Een schreeuw, een gil en de reactie die daarop volgt, kun je onmogelijk voorkomen.

Ik vraag me dan ook af hoe het volgend jaar op de Dam zal zijn. Ik vermoed dat de twee minuten een andere lading zullen krijgen. Dat niemand nog durft te hoesten en dat er na ieder geluidje een schrikreactie volgt. Wat was dat? Hoe komen we het snelst weg? Als het Wilhelmus wordt ingezet, zal iedereen opgelucht ademhalen. In plaats van enkel stil te staan bij oorlogsslachtoffers, zullen mensen nu twee minuten lang óók aan hun eigen hachje denken. Heel jammer. Maar blijkbaar lukt het de massa nog niet om het collectieve paniekgevoel dat vorig jaar op Koninginnedag is ontstaan, van zich af te schudden.

Twee minuten lang je adem inhouden. Als je volgend jaar naar de Dam wilt, stel ik voor om alvast te gaan oefenen.

Elsbeth Witt is redacteur, schrijver en vertaler. Ze blogt op elsbethschrijft.nl

Lees over de kracht van de herdenking als ritueel op pagina 18 en 19