De ingrepen zijn fors, en de woede is groot

Griekenland moet ingrijpend bezuinigen.

Iedereen levert in. Maar de Grieken twijfelen of het land er ook gezonder van wordt.

Docent Elektra Nikolopoulou (45) rekent voor wat de nieuwe Griekse bezuinigingen haar kosten. Vakantiegeld geschrapt, dertiende en veertiende maand geschrapt. Er komt een tegemoetkoming van maximaal 1.000 euro per jaar om de ergste klap te verzachten, maar er is ook nog een extra maandelijkse inkomenskorting. Ze zal er minimaal twee maandsalarissen van 1.500 euro netto per jaar op achteruitgaan.

Haar man is ook ambtenaar, ook hij zal twee maandsalarissen moeten inleveren. „Gelukkig hebben we geen hypotheek en nooit op afbetaling gekocht. Ik doe het huishouden zelf.” Ze hebben twee dochters. Van de honger omkomen zullen ze niet, maar een buitenlandse vakantie zit er voorlopig niet in, concludeert ze.

Griekenland moet bezuinigen in ruil voor 110 miljard euro aan noodleningen van de eurolanden en het Internationaal Monetair Fonds. Het zijn verreweg de ingrijpendste bezuinigingen uit de recente Griekse geschiedenis. Gisteravond gingen duizenden Grieken de straat op om tegen de maatregelen te demonstreren. Drie bankmedewerkers kwamen om nadat demonstranten het filiaal met molotovcocktails in brand zetten.

Veel is nog onduidelijk. De media geven overzichtjes van de maatregelen die bekend zijn: behalve ambtenaren leveren ook gepensioneerden hun dertiende en veertiende maand in – en daarmee een fiks deel van hun inkomen. De prijzen gaan opnieuw omhoog door een btw-stijging en door verhoging van de accijnzen. De tweede keer dit jaar. Bedrijven betalen een eenmalige extra winstbelasting. De maatregelen moet binnen drie jaar 30 miljard opleveren.

In de lerarenkamer op de school waar Nikolopoulou Engelse les geeft in Lagonissi, een badplaats 45 kilometer buiten Athene, voorspellen collega’s dat over drie maanden de volgende greep van de staat in hun portemonnee volgt. Want zo ging dat de afgelopen tijd steeds. Bij de meeste Grieken ontbreekt het vertrouwen dat Griekenland gezonder uit de reddingsoperatie komt. De regering hakt om de miljarden bij elkaar te sprokkelen. Straks is de operatie geslaagd, maar de patiënt overleden.

De Griekse vakbonden besloten maandag hun eerder afgekondigde staking te vervroegen en te verlengen. Nicolopoulou doet na lang aarzelen mee, om te laten zien dat ze kwaad is over de „oneerlijke” en „te makkelijke” keuzes van de regering. Ook dat besluit stond ter discussie in de lerarenkamer. Straatprotesten en stakingen lijken een uitgewerkt middel. „Misschien komt het de staat zelfs wel goed uit als we ons werk neerleggen”, zegt ze vertwijfeld. „Weer een paar dagen minder die ze moeten uitbetalen.”

Een groep boze leraren drong maandagavond de studio van de staatszender NET binnen tijdens een interview met de minister van onderwijs. Dinsdag kropen ongeveer honderd communistische betogers door het hek van de Acropolis en hingen spandoeken op de muren bij de tempel. „Peoples of Europe. Rise up!” De politie liet ze hun gang gaan. De eerste toeristen keken geïnteresseerd toe. Live Grieks theater.

Civiel ingenieur Ilias Ziogas (33) – bewust werkloos, zonder uitkering – heeft tien jaar lang actief actie gevoerd. Tijdens iedere demonstratie was hij van de partij. Zijn ouders maakten hem lid van de communistische jeugdbeweging en als student deed hij mee met de anarchisten. Nu noemt hij zich „politiek dakloos”. Hij leest boeken over economie en ergert zich inmiddels aan de marxistische koers van de grote linkse beweging. Overal nee tegen zeggen in naam van van de fabrieksarbeiders. „Maar die hebben we helemaal niet.” De tijden zijn veranderd, maar de politieke structuren niet. En inmiddels zijn ze ver over hun houdbaarheidsdatum.

Het is voor Grieken moeilijk te bepalen op wie ze nu kwaad moeten zijn. Het IMF is een voor de hand liggende zondebok. De communisten hebben de antwoorden niet, volgens Ziogas, maar hij is ronduit geschokt door de „hardvochtigste neoliberale agenda ooit opgelegd aan een EU-land”. Griekenland moet niet alleen bezuinigen, ook het ontslagrecht wordt versoepeld en het minimumloon wordt in sommige situaties losgelaten, om meer banen voor jongeren te scheppen. Collectieve arbeidsovereenkomsten krijgen minder gewicht, waardoor werknemers vaker zelf met hun werkgever zullen moeten onderhandelen.

De benadering van het IMF, waarbij op alle economieën die in nood verkeren hetzelfde recept wordt toegepast, stuit Ziogas tegen de borst. „In Latijns-Amerika is keer op keer bewezen dat deze IMF-religie met neoliberale shocktherapie niet werkt. Waar moet het toe leiden? Dat we met onze universitaire opleidingen voor 450 euro per maand bij de McDonald’s gaan staan?”

Veel van zijn vrienden overwegen werk in het buitenland te zoeken, zegt hij. „Ik zou veel accepteren als we zouden herstructureren en daardoor over een paar jaar een gezonde economie zouden zijn, maar nu zijn het opofferingen voor niets.” De verwachte economische krimp van Griekenland werd deze week door het IMF bijgesteld van 2 procent krimp naar 4 procent krimp. In 2011 is de teruggang volgens de huidige voorspelling 2,6 procent. Waarna in 2012 volgens het IMF lichte groei mogelijk is. Ziogas ziet het licht aan het einde van de tunnel niet. „Hoe ga je een schuld terugbetalen als de economie krimpt? Ik denk dat we alsnog failliet gaan. Net als Argentinië.”

Maar geen politieke partij in Griekenland die een serieuze concurrerende visie ontvouwt. Op de vraag waar Griekenland naast toerisme in de toekomst geld mee kan verdienen, blijft iedereen het antwoord schuldig. En geen vakbond die zo hard durft te protesteren dat de bezuinigingen erdoor in gevaar komen – voor je het weet word je verantwoordelijk gehouden voor het bankroet van het land.

De vakbonden vertonen nu pavlovreacties, zegt Paschos Mandravelis, commentator van het dagblad Kathimerini. Ze gaan de straat op, maar serieus sociaal overleg over de hervormingen van het pensioenstelsel en van de sociale zekerheid gaan ze uit de weg. Mandravelis noemt zichzelf liberaal, iets wat niet veel Grieken over zichzelf zullen zeggen. Sinds het einde van de (rechtse) kolonelsdictatuur (1967-1974) geldt links in Griekenland als moreel superieur. Iemand liberaal noemen was lange tijd een vloek.

Na deze ronde bezuinigingen volgen hervormingen, hoopt Mandravelis vurig. De staat moet decentraliseren, zodat ministers zich niet meer met ieder detail in iedere provinciestad bemoeien. En privatiseringen zijn nodig. De economie moet worden gestimuleerd. Zonder structurele verbeteringen, bestaat het risico dat het linkse kamp zich alleen maar in zijn gelijk bevestigd ziet, vreest de schrijver. „Zie je wel, het kapitalisme faalt, onze levens zijn er alleen maar slechter op geworden.” Die voor de hand liggende reflex zou hervormingen alleen maar moeilijker maken.