Bedonderd bij toelaten vreemdelingen

Met veel documenten waarmee vreemdelingen Nederland binnenkomen, is iets mis. „Organisaties registreren vermoedens van fraude meestal niet.”

De bestrijding van fraude bij het toelaten van vreemdelingen schiet tekort. Dat blijkt uit het vandaag verschenen rapport Het topje van de ijsberg? Advies over het tegengaan van identiteits- en documentfraude in de vreemdelingenketen. Uit de beschikbare cijfers blijkt dat weinig aanvragen voor toelating van vreemdelingen tot, of verblijf in, Nederland worden afgewezen wegens fraude. „Toch zijn er indicaties dat er sprake is van een serieus probleem”, zegt Adriana van Dooijeweert, voorzitter van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken.

Welke indicaties zijn er?

„Tijdens ons onderzoek hoorden wij van bijna alle organisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het vreemdelingenbeleid dat er meer fraude voorkomt dan bekend is. Gemeenteambtenaren zeiden het gevoel te hebben dat ze op grote schaal bedonderd worden bij het inschrijven van vreemdelingen. Ook organisaties als de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de marechaussee en de vreemdelingenpolitie zien fraude als een groot probleem.”

Hoe kan het dan dat er zo weinig gegevens beschikbaar zijn?

„Organisaties registreren vermoedens van fraude meestal niet. Vastgestelde fraude wordt zo verschillend geregistreerd dat de gegevens onvergelijkbaar zijn. Daarnaast is natuurlijk onbekend hoeveel fraudezaken niet worden ontdekt, maar dat zogenoemde dark number zou weleens hoog kunnen zijn.”

Hoe kan dat?

„Om documenten op echtheid te beoordelen, zijn vakmensen nodig. Die zijn er wel, bijvoorbeeld bij de vreemdelingenpolitie. Maar lang niet overal waar documenten beoordeeld worden, is die expertise aanwezig. Bij gemeenten, de IND en buitenlandse posten worden identiteiten vastgesteld door mensen die meestal alleen een basiscursus documentcontrole hebben gehad. Zij worden meestal niet bijgeschoold, terwijl vervalsers steeds nieuwe technieken gebruiken.”

Er zijn toch apparaten om documenten op echtheid te controleren?

„Die apparaten zijn duur. De meeste gemeenten, zeker de kleinere, hebben daar geen geld voor. Maar ook grotere gemeenten, zoals Rotterdam en Arnhem, hebben geen scanners waarmee een aantal echtheidskenmerken kunnen worden gecontroleerd. Die gebruiken simpele hulpmiddelen, zoals uv-lampen of een loep. Er zijn ook gemeenten die heel goed controleren. Den Haag heeft op verschillende plekken in de stad hoogwaardige apparatuur. Het gevolg is een waterbedeffect: mensen met valse papieren schrijven zich in een andere gemeente in. En verhuizen vervolgens naar de gemeente die streng controleert.

Uit het rapport blijkt dat loketmedewerkers vaak wel vermoeden dat het niet pluis is. Kunnen ze dan nergens om hulp vragen?

„Ze kunnen een document dat ze niet vertrouwen doorsturen naar de marechaussee of de IND. Maar die kijken alleen of het document technisch in orde is, dus de papiersoort en druktechniek. Ze kijken niet of de rechtsfeiten die in het document staan, bijvoorbeeld de burgerlijke staat, ook kloppen.”

U schrijft dat brondocumenten de achilleshiel vormen van het vreemdelingrechtelijk documentenverkeer. Dat klinkt alarmerend.

„Dat is het zeker. Ook hier ontbreken weer cijfers, maar alle betrokken instanties zeggen dat fraude met brondocumenten het meest voorkomt. In veel landen kun je geboorte- of huwelijksakten op de hoek van de straat kopen. Met die valse brondocumenten worden vervolgens officiële identiteitsdocumenten aangevraagd. In Nederland worden die authentieke documenten gebruikt. Ze lijken echt, en zijn het ook, alleen zijn ze op grond van valse documenten verkregen. Het is dus heel belangrijk ook de brondocumenten te checken. Dat gebeurt nu bijna nooit. Het kost veel tijd en geld.”

Wordt er aangifte gedaan bij vermoedens van fraude?

„Er zijn gemeenten, zoals Utrecht, die afspraken hebben met de vreemdelingenpolitie over het doen van aangifte. Maar in de meeste gemeenten vergt die procedure veel tijd, waardoor het liever wordt nagelaten. Het is ook steeds een afweging tussen klantvriendelijkheid en zorgvuldigheid.”

Moeten de loketmedewerkers van de IND en de gemeenten betere scholing krijgen?

„Het is onhaalbaar om alle loketmedewerkers op te leiden tot specialist. Wij pleiten ervoor de expertise te bundelen in een beperkt aantal immigratiekantoren waar de vreemdelingen terecht kunnen. De identiteitscontrole en documentcontrole zou daar kunnen worden uitgevoerd door specialisten van de vreemdelingenpolitie.”

U bent vrij fel op verbetering.

„Om de steun voor het vreemdelingenbeleid niet te ondermijnen, moeten we zorgen dat wie in Nederland verblijft, dat rechtmatig doet. Dus moeten documenten goed gecheckt worden. Het vreemdelingenbeleid is strenger geworden, dan moet de achterdeur niet wijd openstaan. Het hoeft niet veel meer te kosten. Door expertise te bundelen en slimmer samen te werken, is veel te winnen.”

Het rapport is te lezen via nrc.nl/binnenland