Preventief fouilleren op zee

Het fregat Tromp is terug van zijn missie tegen piraterij bij Somalië. Kritiek op het loslaten van zeerovers steekt. „Onze inzet heeft gewerkt.”

De bemanning van Harer Majesteits Tromp heeft zich de afgelopen maanden wel eens geërgerd. Aan de kritiek, thuis in Nederland, wanneer ze weer zeerovers hadden ontwapend en hun bootjes vernietigd. 73 piraten hebben ze ontwapend, meer dan enig ander buitenlands marineschip bij Somalië.

Nog eens tien zeerovers wachten op overlevering aan Duitsland, nadat mariniers van de Tromp het gekaapte Duitse koopvaardijschip Taipan hadden ontzet – een gedurfde actie, de eerste door een buitenlandse marine bij Somalië. Maar in Nederland was er, behalve bewondering, onbegrip: de 73 ontwapende piraten werden terug naar huis gestuurd. Met eten en drinken van de Tromp. Klaar om opnieuw van wal te steken.

„We zijn uitzonderlijk succesvol geweest”, reageert Hans Lodder, de commandant van de Tromp. „In samenwerking met marineschepen uit andere landen, met de Europese Unie, met de NAVO, met patrouillevliegtuigen uit Zweden en Luxemburg hebben we acht piratengroepen ontwapend. En zo wel zeven of acht kapingen voorkomen. Onze inzet heeft gewerkt.”

Lodder en zijn circa 190 bemanningsleden zijn vrijdag in Den Helder teruggekeerd van hun drie maanden durende missie. De opvarenden zijn onderscheiden met een vredesmedaille. Gisteravond had Lodder tijd voor een gesprek.

Sommige mensen zijn verontwaardigd dat 73 piraten vervolging zijn ontlopen.

Lodder: „Ik begrijp die reactie wel. Mensen in Nederland zien niet wat wij daar ver weg doen. Maar die 73 piraten hadden nog geen schip gekaapt. Het is duidelijk dat ze kwaad in de zin hadden, maar ze hadden nog geen misdaad begaan. Ik ben voor mijn huis wel eens een vreemde vent tegengekomen die een grote schroevendraaier uit zijn zak haalde. De politie pakte hem de schroevendraaier af maar liet hem daarna gaan. Omdat ze verder niks tegen hem kon doen. Intenties zijn niet strafbaar, alleen daden. Wij opereren preventief, in plaats van reactief. Behalve bij de Duitse Taipan, die al gekaapt was. Die tien gearresteerde piraten worden nu dan ook vervolgd. Wij doen vooral aan preventief fouilleren op zee.”

Die 73 piraten kunnen nu wel opnieuw schepen kapen.

„Moeten we dan niks doen? We pakken de piraten hun buitenboordmotoren af, die kosten wel achtduizend tot tienduizend euro. We pakken hun wapens af, we vernietigen hun bootjes. We pakken hun brandstof af. We brengen ze een financiële klap toe. En we geven een signaal af: hoe ver jullie ook uit de kust opereren, we weten jullie te vinden. Wij oefenen een ontmoedigingsbeleid uit.”

Het fregat Evertsen liet in december dertien zeerovers vrij, ook al hadden ze een schip aangevallen en was er bewijsmateriaal.

„Over de Evertsen kan ik niet oordelen. Wij hebben bij ieder incident contact gezocht met het Openbaar Ministerie en met het hoofdkwartier van de EU-missie Atalanta in Engeland. Zij zeiden per geval dat er geen grond was voor verdere vervolging.”

Justitie vervolgt in principe alleen piraten die een Nederlands schip hebben aangevallen. Dat was niet het geval met de dertien van de Evertsen, noch met de piraten die de Tromp heeft tegengehouden. Kenia, dat meer dan honderd opgepakte piraten heeft overgenomen voor vervolging, weigerde de dertien van de Evertsen. Kenia stelt dat het genoeg heeft gedaan.

Moeten er geen nieuwe wetten tegen piraterij worden gemaakt? Via een internationaal tribunaal bijvoorbeeld?

„Je kunt wel nieuwe wetten maken, maar dan krijg je heel rare wetten. Alsof je iedereen die met een schroevendraaier de Gamma uitloopt, kunt oppakken. Ik handhaaf liever de bestaande rechtsstaat. Natuurlijk wil je dat tegen piraten wordt opgetreden. Maar vervolging is een politiek vraagstuk. Dat valt buiten mijn bereik. De marine voert slechts uit.”

Hans Lodder benadrukt liever de positieve kanten van de internationale marine-inzet. „De koopvaardijwereld is laaiend enthousiast. De vaarroutes langs Somalië zijn van groot belang, ook voor westerse landen. Niet het arresteren van piraten, maar het beveiligen van die routes is onze primaire taak, samen met het escorteren van voedselschepen naar Somalië.”

Somalische moslimextremisten hebben zondag het piratennest Haradheere ingenomen en de zeerovers verjaagd. Lukt de extremisten wat westerse marines niet lukt?

„Ik wil geen enkel verband leggen tussen ons en extremisten. We hebben verschillende agenda’s. Ik weet ook niet wat die extremisten voor de Somalische bevolking betekenen. En de piraten kunnen morgen op een ander strandje opduiken en verder gaan met kapen. De definitieve oplossing aan wal voor de piraterij is nog ver weg. Daarom blijven wij nodig.”

Meer over de marinemissie op nrc.nl/piraterij