Kernwapenoverleg begint al met ruzie

De hele maand vergaderen 189 landen in New York over nucleaire wapenbeheersing.

Dat komt vooral neer op diplomatieke touwtrekkerij tussen Washington en Iran.

Over één ding lijken de Iraanse president Ahmadinejad en zijn Amerikaanse collega Obama het eens: ze zeggen allebei te streven naar een wereld zonder kernwapens. Maar over de manier waarop dat verre doel bereikt moet worden, lopen hun opvattingen sterk uiteen.

Dat bleek gisteren opnieuw in New York, waar Ahmadinejad als een van de eersten sprak op een grote conferentie over nucleaire wapenbeheersing. Willen de VS vooral voorkomen dat Iran zich tot kernmacht ontwikkelt, de Iraanse president schilderde juist Amerika af als gevaar.

Landen die met kernwapens dreigen moeten uitgesloten worden van het lidmaatschap van het Internationaal Atoomenergie Agentschap, zei Ahmadinejad doelend op de VS. Dreigementen om Irans „vreedzame nucleaire installaties” aan te vallen, zouden meteen veroordeeld moeten worden door de Veiligheidsraad als „een schending van de internationale vrede en veiligheid”. Tijdens de toespraak van Ahmadinejad verlieten de vertegenwoordigers van de VS en een aantal Europese landen, waaronder Nederland, demonstratief de zaal.

Iedere vijf jaar vergaderen de 189 landen die zijn aangesloten bij het verdrag tegen de verspreiding van kernwapens (het non-proliferatieverdrag). Die bijeenkomsten zijn bedoeld om naleving van het verdrag te bevorderen. Maar de vorige keer, in 2005, gingen de deelnemers verdeeld uiteen – onder meer omdat de kernwapenstaten verweten werd dat ze te weinig werk maakten van hun verplichting, zoals afgesproken in het verdrag, om hun arsenalen in te krimpen.

Deze keer had president Obama hoop gewekt op een betere uitkomst, omdat hij nucleaire wapenbeheersing zo hoog op de internationale politieke agenda heeft geplaatst. Niet alleen verbond hij zich vorig jaar in een rede in Praag aan het streven naar de uiteindelijke uitbanning van alle kernwapens. Met Rusland sloot hij bovendien een nieuw verdrag voor de vermindering van strategische kernwapens. In Washington zat hij in april een internationale conferentie voor over het voorkomen van nucleair terrorisme. En eveneens in april beperkte hij de rol van kernwapens in de Amerikaanse nucleaire strategie.

Het omstreden nucleaire programma van Iran staat officieel niet op het programma van de bijeenkomst in New York, die de hele maand duurt. Officieel gaat het in New York over afspraken voor inspectie van nucleaire installaties, inkrimping van nucleaire arsenalen en veilige verspreiding van technologie voor kernenergie.

Maar op de achtergrond speelt de diplomatieke touwtrekkerij tussen Washington en Teheran over het Iraanse programma een grote rol. De VS geloven dat Iran in strijd met het non-proliferatieverdrag werkt aan een kernwapen – en ze vrezen dat een nucleair bewapend Iran tot een kernwapenwedloop in het Midden-Oosten kan leiden. Iran houdt vol dat het alleen uranium verrijkt voor vreedzame doeleinden, wat onder het non-proliferatieverdrag is toegestaan.

Beide landen zoeken onder de deelnemers van de conferentie naar medestanders. De VS proberen in de wandelgangen steun te werven voor nieuwe sancties, om Iran ertoe te brengen zijn programma voor het verrijken van uranium op te schorten. Iran op zijn beurt wijst erop dat er al een kernwapenstaat in het Midden-Oosten bestaat en dat die wél met rust gelaten wordt. Israël, dat nooit erkend heeft dat het over een nucleair wapen beschikt, zou zich moeten aansluiten bij het non-proliferatieverdrag en bereid moeten zijn mee te praten over nucleaire ontwapening.

Egypte heeft al vóór de conferentie aangekondigd een voorstel te zullen doen om van het Midden-Oosten een kernwapenvrije zone te maken. In 1995 sloten de VS zich in beginsel aan bij dat streven, maar in 2005 wilden ze dat niet herbevestigen. Nu dreigt de kwestie weer tot verdeeldheid te leiden, tot ergernis van de VS en Israël (dat niet in New York vertegenwoordigd is). „We kunnen de kwestie-Iran alleen aanpakken als we ook spreken over de kernwapens van Israël”, waarschuwde de Egyptische VN-ambassadeur vorige week. En Egypte heeft invloed als voorzitter van de Beweging van Niet-Gebonden Landen, waarvan 118 leden deel uitmaken.