'Ik neem mezelf niets kwalijk'

Fred Rutten (47) was met PSV lang dé titelfavoriet, maar het vertrek van Reis en Lazovic verstoorde zijn proces. „We hebben geen prijs en dat doet pijn.”

Als Fred Rutten de vraag wordt voorgelegd of hij zichzelf na dit seizoen iets kwalijk neemt, denkt de coach van PSV een paar tellen na. De 47-jarige oud-voetballer gaat even verzitten en antwoordt resoluut: „Kijk, het klinkt misschien arrogant, maar ik neem mezelf echt niets kwalijk. En dat geldt ook voor mijn periode bij Schalke 04 (de Duitse club waar Rutten vorig seizoen ontslagen werd, red.) Ik heb een bepaalde visie op voetbal en ik zal altijd volgens die lijn blijven werken. Natuurlijk zal ik links en rechts wat dingen bijstellen, maar we gaan bij PSV gewoon door op de weg die we vorig jaar zijn ingeslagen.”

Rutten begon afgelopen zomer als hoofdtrainer van de voetbalclub uit Eindhoven met het voornaamste doel om na een aantal turbulente seizoenen eerst de rust terug te brengen. Na een goede eerste helft van het seizoen waarin de ploeg uitgroeide tot titelfavoriet, eindigde PSV zondag na de 34ste speelronde teleurstellend als derde. Al met al kan Rutten niet terugkijken op een geslaagd eerste jaar. „Nee, niet wat de resultaten betreft, want we hebben niets gewonnen”, stelt hij op trainingscomplex De Herdgang. „Maar we hebben de negatieve sfeer om weten te zetten in iets positiefs. Ik heb eerst duidelijk gemaakt dat de communicatie naar buiten toe helder moest zijn. In het verleden staken verschillende mensen nog wel eens hun hoofd uit het raam. Soms riepen ze dan zinnige dingen, maar soms ook niet. Dat werkt onrust in de hand. Er kan maar één spreekbuis van de club zijn ten aanzien van het voetbal en dat ben ik. Daardoor is de rust teruggekeerd. De ploeg heeft een stap gemaakt door zich een andere speelwijze eigen te maken. Die ontwikkeling is goed geweest. Maar we hebben geen prijzen. Dat is frustrerend en dat doet pijn. Zoveel punten halen en dan met lege handen staan. ‘Hoe is het in hemelsnaam mogelijk’, denk ik nog steeds. En die gedachten zullen me nog wel een paar weken bezighouden.”

De afgelopen weken heeft Rutten voor zichzelf al wel een aantal zaken op een rijtje gezet. De coach noemt zijn aanstelling bij PSV zelf het liefst „het begin van een proces”. „Ik denk altijd in processen. Je begint ergens en gaat onderweg naar een doel. Het afgelopen seizoen zijn er aan aantal zaken gebeurd. In hoeverre dat van invloed is geweest op het functioneren van de ploeg is moeilijk concreet aan te geven. Wat wel een feit is, is dat PSV tijdens het seizoen afscheid nam van de directie. En dat we met Jonathan Reis en Danko Lazovic halverwege de rit twee spelers zijn kwijtgeraakt. Ik ben er als coach een voorstander van om de ploeg tijdens een seizoen te voorzien van een kwaliteitsinjectie. En nu was er zelfs sprake van een omgekeerde injectie.”

Als het aan Rutten had gelegen, had algemeen directeur Jan Reker niet hoeven verdwijnen. „Nee, ik ben niet ontevreden over de samenwerking met Reker. Maar de raad van commissarissen wilde een andere koers varen. Daar heb ik geen enkele invloed op. Dat is een keuze van de clubleiding. Van de beleidsmakers. Dat besluit zorgde misschien voor wat ophef bij de buitenwacht en in de media. Intern heeft dat niet tot onrust geleid. Het vertrek van Reis en Lazovic had een veel grotere impact op de spelersgroep.”

Zowel Reis als Lazovic stond vorig jaar op de nominatie om te vertrekken uit Eindhoven. De Braziliaan en Serviër werden gezien als enfants terribles. Rutten besloot het tweetal toch een kans te geven. „In de voorbereiding op het seizoen zag ik Reis een doelpunt maken waar de klasse van af droop. ‘Wat is dit’, zei ik tegen mijn assistent Erik ten Hag. Vanaf dat moment zijn we met hem aan de slag gegaan. Reis heeft in mijn ogen echt het talent van een topspeler. Op weg daar naartoe moet je hem begeleiden. Dat ging de eerste maanden heel goed. En in november was er een moment dat hij een paar dagen naar Brazilië ging. We lieten hem even los. Hij kwam daarna met een in alle opzichten uitstekende instelling terug. ‘Nu is het zover’, dacht ik. Maar in de winterstop ging het mis. Reis zou zijn vrouw en kind op gaan halen. Hij kwam te laat terug. Ik zag direct in zijn ogen dat het niet goed ging. Deskundigen gaven hem het advies om in een drugskliniek af te kicken. Dat wilde hij niet. Toen hield het op. Dat heeft me vooral als mens pijn gedaan. Reis is een heerlijke gozer met veel humor. Als we deze week met PSV in Brazilië zijn ga ik hem proberen op te zoeken. Ik wil hem in de ogen kijken, want ik weet zeker dat het hem ook veel pijn heeft gedaan.”

De club besloot mede naar aanleiding van het drugsgebruik van Reis de hele selectie te laten doorlichten door de medische staf. „Ik vind een dergelijke maatregel heel plausibel. We hebben het hier bij PSV wel over een miljoenenbedrijf en niet over één of andere amateurclub. In deze tijd is er van alles denkbaar. De drempels in de maatschappij zijn veelal verdwenen. Kijk naar een turner als Yuri van Gelder. En er zijn meer sporters die drugs gebruikt hebben. In alle takken van sport worden controles uitgeoefend. We willen dat bij PSV structureel in de hand hebben.”

De voormalige hoofdtrainer van FC Twente en Schalke 04 werd eind februari, een maand na het sluiten van de transferwindow, onaangenaam verrast door een bod van Zenit Sint Petersburg op Lazovic. De Servische international had onder Rutten als rechteraanvaller een vaste plaats in het basiselftal. „Lazovic kwam naar me toe met de mededeling: ‘Trainer jij bepaalt of ik wel of niet weg ga.’ Ik ben verschillende gesprekken met hem aangegaan. Soms hebben we uren achtereen gesproken. Dan komen er van beide kanten veel emoties los. In de beeldvorming was het idee ontstaan dat Lazovic een vervelende man was, maar dat was helemaal niet zo. Hij is juist een zeer warmbloedig persoon. Lazovic wilde ook de toekomst van zijn familie veiligstellen. Dat gevoel zat heel diep. Ik kon hem niet tegenhouden. We stonden met de rug tegen muur. Het leverde een aardig bedragje (vijf miljoen euro, red.) op, maar we konden niemand terughalen van zijn kaliber. Misschien heeft dat ons wel de titel gekost, ja.”

Het vertrek van Lazovic zorgde volgens Rutten voor wat hij „een gebrek aan competitie in de kleedkamer” noemt. „Je zit met de selectie midden in een proces en dan wordt opeens de samenstelling veranderd. Iedereen in de selectie heeft concurrentie nodig, ook de spitsen. Ik wil niet zeggen dat je als trainer machteloos staat als het gaat om het aantrekken van een speler van kaliber, maar het is heel moeilijk om een dergelijke situatie repareren wanneer de transferwindow gesloten is. Ik moest als werknemer van de club de zaak zo nemen als hij was.”

Rutten heeft zich de afgelopen weken al gericht op volgend seizoen. Zo is hij zelf op zoek gegaan naar een opvolger voor Anton Janssen, die niet verder wil als trainer van Jong PSV, dat gisteravond na een zege op Jong Willem II kampioen werd van de beloftencompetitie. „We investeren als club veel in jonge talenten. Daarom moeten we ervoor zorgen dat we met trainers van een hoge kwaliteit werken. Het is heel makkelijk om talenten snel te brengen en dan kapot te maken. Ook voor jonge spelers geldt dat ze aan een proces bezig zijn. Neem Zakaria Labyad. Als zeventienjarige jongen maakte hij twee doelpunten tegen FC Groningen. Maar hij maakte ook een paar fouten die killing zijn op het hoogste niveau. Hij liep zichzelf voorbij en dacht even dat hij de hele wereld aan kon. Dat is ook logisch. Een week later hebben we hem weer mee laten doen met Jong PSV. Dat moet hem aan het denken zetten.”

Als het één ding is dat Rutten van zijn leermeester Guus Hiddink heeft geleerd, dan is wel diens positivisme. „Hiddink heeft het tot een kunst verheven om een bepaalde leeftijd (63 jaar, red.) te hebben en toch veertig te zijn. Veel mensen die ouder worden hebben een bepaalde zuurgraad. Hiddink slaagt erin die van zich weg te duwen en blijft midden in het leven staan. Prachtig om te zien. Dat past wel bij mijn visie: altijd ageren.”