Duizenden gevels wankel, en niemand doet iets

Veel gevels van kantoren en flats dreigen in te storten. De waarschuwing is enkele jaren oud, de reactie erop vrijwel nihil, constateert de VROM-inspectie.

Van het Rotterdamse Hiltonhotel liet in 2005 een deel van de gevel los. De overkapping van een winkelcentrum in Leidschendam bezweek een jaar later. Niemand werd getroffen. Wel stelden de VROM-inspectie en de Onderzoeksraad voor Veiligheid onderzoek in. Hun conclusie: bij kantoren en flatgebouwen dreigt acuut instortingsgevaar, zolang eigenaren gevels en overkappingen niet renoveren. Gevels van naoorlogse hoogbouw in Nederland blijken sterk verouderd.

De VROM-inspectie adviseerde gemeenten nadrukkelijk zo snel mogelijk te onderzoeken welke gevels gevaar konden opleveren. Dat was oktober 2007.

Maar met deze waarschuwing is tot nu toe niets gedaan door gemeenten, die volgens de wet toezicht moeten houden op de veiligheid van gebouwen. Dat laat de VROM-inspectie desgevraagd weten, vooruitlopend op de conclusies van een rapport dat ze over enkele weken publiceert.

Omdat de meeste gemeenten geen overzicht van riskante gevels maken, is onduidelijk om hoeveel gebouwen het precies gaat. De gemeente Den Haag deed begin 2009 wel onderzoek, nadat een gemetselde gevel van een flatgebouw deels instortte. Hieruit bleek dat in die stad alleen al 27 van de 500 gebouwen met metselwerkgevels in dubieuze staat verkeerden. De VROM-inspectie noemt het „zeer waarschijnlijk” dat het landelijk om duizenden gevels en overkappingen gaat.

Hoogleraar draagconstructies Jan Vambersky, verbonden aan de TU Delft, onderschrijft het onderzoek naar de gevels van de VROM-inspectie volledig. „De ernst van de staat waarin de gevels verkeren, is verschillend. Bij een aantal is inderdaad sprake van een levensgevaarlijke situatie”, zegt hij.

De VROM-inspectie ziet vooral gevaar in drie soorten gevels. Zo kunnen metselwerkgevels loslaten door hevige windstoten. Overkappingen en gevels en overkappingen van gehard glas, de laatste tien jaar veel gebruikt bij kantoren, „kunnen spontaan bezwijken” door interne verzwakking van het glas. Ten slotte vreest de inspectie voor natuurstenen gevels, veel gebouwd in de jaren zestig en zeventig.

„Er moet snel actie ondernomen worden”, schreef de VROM-inspectie in 2007. Om ongelukken en wellicht dodelijke slachtoffers te voorkomen, spoort ze de gemeenten aan hun wettelijke toezichtstaak uit te voeren. Alleen indien gemeenten mogelijk gevaarlijke gevels inventariseren, kunnen ze eigenaren verplichten die op te knappen.

Dat daarvan niets is terechtgekomen, noemt woordvoerder Gjalt Rameijer van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten „een kwestie van prioriteiten stellen”. Hij wijst erop dat gemeenten zich vooral laten leiden door de actualiteit. „En aangezien er nog nauwelijks echte ongevallen gebeurd zijn, is er weinig aandacht voor gevels.”

Rameijer meent dat de VROM-inspectie nu gemeenten verantwoordelijk probeert te stellen, terwijl de werkelijke verantwoordelijkheid bij de eigenaren ligt. „En al zouden gemeenten het willen, dan nog hebben ze tijd noch geld voor grootschalig onderzoek.”

Na het Haagse incident in 2009 stelde de Tweede Kamer vragen over de staat van de Nederlandse hoogbouwgevels. Daarop kon toenmalig minister Eberhard van der Laan (Wonen en Wijken, PvdA) constateren dat de gemeenten niets hadden gedaan met de dringende aanbevelingen van de VROM-inspectie uit 2007.

Verschillende soorten gevels die kunnen instorten, gemeenten die hun rol als toezichthouder verwaarlozen en eigenaren die uit zichzelf niets ondernemen. Om ongelukken te voorkomen, pleit hoogleraar Vambersky ervoor gemeentelijke afdelingen bouw- en woningtoezicht meer bevoegdheden te geven.

Nu kan de gemeente een eigenaar pas tot renovatie dwingen als ze aantoont dat een gevel in slechte staat verkeert. „Het feit dat een gebouw oud is, zou al reden genoeg moeten zijn om eigenaren te verplichten zelf onderzoek te doen en eventuele reparaties uit te voeren”, zegt hij. Die verantwoordelijkheid ligt al bij de eigenaren, maar zolang bouw- en woningtoezicht onvoldoende kan optreden, aldus Vambersky, „zullen ze niets ondernemen om de riskante situaties te verbeteren”.

Gemeenten moeten er meer druk achter kunnen zetten, vindt ook Fred Schuurs, directeur van de stichting Vereniging van Eigenaren Belang. „De meeste eigenaren weten niet eens dat de gevels van hun gebouwen in deplorabele staat verkeren.”

Voor VvE Magazine, het blad voor deze organisatie van appartementseigenaren, schreef hij een half jaar geleden een alarmerend artikel over de staat van gevels. Schuurs: „Daar heb ik helemaal geen reacties op gehad. Terwijl ik werd platgebeld toen VvE’ers ten onrechte 26 euro moesten betalen aan de Kamer van Koophandel. De eigenaren zijn zich duidelijk niet bewust van de urgentie.”