Clegg zet Britse kiesstrijd op zijn kop

De Liberaal Democraten hopen na de verkiezingen een rol te kunnen spelen in een Britse coalitieregering. Met dank aan Nick Clegg, „de grote man”.

Een maand geleden hadden veel Britten nog nooit van hem gehoord. Nu benadert de populariteit van Nick Clegg (43), leider van de Liberaal Democraten, die van de oorlogspremier Winston Churchill. „De grote man is in aantocht”, roept een vrouw in een buurtcentrum in het Zuid-Londense Streatham het massaal opgekomen publiek toe – alsof Churchill zelf uit zijn graf is herrezen. „Dit is een gedenkwaardig moment in ons politieke leven.”

En daar is hij, de man die de campagne voor de Lagerhuisverkiezingen van 6 mei op zijn kop heeft gezet. Breed glimlachend en met zijn Spaanse echtgenote Miriam aan zijn zijde baant hij zich een weg naar het podium, waar een jonge zwarte vrouw het publiek net nog heeft toegezongen dat „met God alles mogelijk is”. Woorden die niet erg aan Clegg besteed zouden zijn geweest: hij is een verklaard atheïst.

Terwijl ouders met kinderen op de arm camera’s omhoog houden om dit moment te vereeuwigen, steekt Clegg van wal, met een gepassioneerde aanklacht tegen misstanden in Groot-Brittannië. Tegen een belastingstelsel dat de kleine man onevenredig hard treft, tegen een onderwijssysteem dat kinderen onvoldoende meegeeft, tegen een samenleving waar „mensen die aan de verkeerde kant van het spoor zijn geboren” een decennium korter leven dan welgestelde stadgenoten. „Hoe durft Labour te beweren dat het de belangen van de mensen in Streatham goed heeft behartigd”, roept Clegg luid, „terwijl de partij hen in werkelijkheid zo in de steek heeft gelaten.”

Een instemmend gejuich is zijn deel. Zijn gehoor klapt ook als hij zijn Conservatieve rivaal op de korrel neemt. „Hij is al bezig de maat van de gordijnen voor Downing Street te nemen”, spot Clegg. „Maar ik heb een boodschap voor David Cameron: in dit land erf je de macht niet, die moet je verdienen.”

Nagenoeg hetzelfde verhaal heeft Clegg anderhalf uur eerder met evenveel succes afgestoken op een veld in Lewisham East, een andere niet bijster welvarende wijk in het zuiden van Londen. Net als in Streatham bestond zijn gehoor deels uit partijactivisten. Maar zijn praatjes trokken ook veel nieuwsgierigen die voor het eerst overwegen voor de Lib Dems te kiezen.

Een maand geleden namen nog weinigen de Liberaal Democraten serieus. Daarin kwam half april verandering met het eerste van drie televisiedebatten tussen de leiders van de drie grootste politieke partijen. Clegg verraste Cameron en premier Gordon Brown (Labour) toen met een gedreven optreden. Handig presenteerde hij zich als de grote vernieuwer, als het alternatief voor de twee gevestigde partijen die het politieke toneel al zo lang beheersen.

Vervolg Clegg: pagina 5

Rare voorstellen, maar wel charisma

De Lib Dems konden het land in een nieuwe richting duwen, betoogde hij. Critici wijzen erop dat er wel wat valt af te dingen op Clegg als vernieuwer. Hij loopt al vele jaren mee in de politiek, onder meer in het Europees Parlement, en zijn wortels in de welgestelde bovenlaag zijn bijna net zo diep als die van Cameron.

Desondanks sloeg zijn boodschap aan bij miljoenen kijkers, die woedend waren op hun politieke vertegenwoordigers. Vooral het schandaal van vorig jaar, waarbij veel Lagerhuisleden hun inkomen naar believen bleken aan te vullen door een extreem coulant declaratieregime, vervreemdde velen van Labour en de Conservatieven. Bovendien profiteert Clegg ervan dat veel kiezers na dertien jaar zijn uitgekeken op Labour. Voor velen van hen is stemmen op de Tories echter een stap te ver.

Prompt begon Cleggs partij zo aan een steile klim in de peilingen. Een paar dagen voor de verkiezingen ligt ze in de meeste voor op Labour en zit ze de Conservatieven op de hielen. Althans in stemmental, door het districtenstelsel zullen de Lib Dems naar verwachting ver achterblijven in zeteltal.

Cleggs charisma en zijn grote persoonlijke populariteit kunnen echter niet verhullen dat veel Britten niet erg onder de indruk zijn van het beleid dat de Lib Dems bepleiten. In de woorden van het veel gelezen boulevardblad The Sun vinden de Britten dit ‘potty’ (niet goed snik). Omstreden zijn vooral het voorstel voor een amnestie voor immigranten die al langere tijd in Groot-Brittannië verblijven, en het verzet tegen een modernisering van de Britse kernbewapening. Volgens Labour en de Tories nemen Clegg en zijn mensen daardoor onverantwoordelijke risico’s met de veiligheid van het land. Niet geliefd is ook Cleggs wens de euro in Groot-Brittannië in te voeren, als de omstandigheden daarvoor geschikt zijn.

Meer ontvankelijk lijkt het publiek voor een hervorming van het kiesstelsel, een van de kernpunten in de campagne van Clegg en zijn partij. „Weg met het verrotte kiesstelsel”, hield Clegg zijn gehoor in Lewisham East voor. De 29-jarige Robin Willmott, een website-ontwerper, staat op het veld in Lewisham met een shirt met daarop de tekst ‘I agree with Nick’. „Dat oneerlijke kiesstelsel is voor mij de voornaamste reden om de Lib Dems te steunen”, zegt hij. „De grote partijen willen gewoon op de oude voet verder gaan.”

In een ontmoeting met kiezers in Richmond, een welvarend deel van Londen, drukte Clegg zijn toehoorders op het hart zich voor verandering in te zetten en zich niet door bangmakerij van „de twee oude partijen” van de wijs te laten brengen. „Gevestigde belangen in de politiek veranderen nooit tenzij ze daartoe worden gedwongen”, zegt hij. „Dit is een kans die we maar eens in een generatie krijgen om de zaken anders te regelen.”

Met wat geluk verkeren de Lib Dems na donderdag in een positie daar in de regering wat aan te doen. In een coalitie, want in hun eentje aan de macht komen zit er door het kiesstelsel niet in.