Acuut instortingsgevaar

Dat zei de VROM-inspectie al in 2007. Maar tot nu toe is er door gemeenten en eigenaren niets aan gedaan.

Daarom komt de inspectie met nieuw onderzoek.

In 2005 liet een deel van de gevel van het Rotterdamse Hilton Hotel los. De overkapping van een winkelcentrum in Leidschendam bezweek een jaar later. De gevels van naoorlogse hoogbouw in Nederland zijn sterk verouderd. Daarom deden de VROM-inspectie en de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2006 en 2007 onderzoek. De conclusie: bij kantoren en woonflats dreigt acuut instortingsgevaar, zolang eigenaren de gevels en overkappingen niet renoveren.

De inspectie van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) adviseerde de gemeenten nadrukkelijk om zo snel mogelijk te onderzoeken welke gevels gevaar konden opleveren. Dat was in oktober 2007.

Maar met deze waarschuwing is tot nu toe niets gedaan door gemeenten, die volgens de wet toezicht moeten houden op de veiligheid van gebouwen. Dat laat de inspectie weten, vooruitlopend op de conclusies van een rapport dat over enkele weken wordt gepubliceerd.

Omdat de meeste gemeenten nalaten een overzicht te maken van de mogelijk gevaarlijke gevels, is het onduidelijk om hoeveel gebouwen het precies gaat. Als één van de weinige deed de gemeente Den Haag begin 2009 wel onderzoek nadat een metselwerkgevel van een flatgebouw gedeeltelijk instortte. Daaruit bleek dat alleen al in Den Haag destijds 27 van de 500 gebouwen met metselwerkgevels in dubieuze staat verkeerden. De inspectie noemt het „zeer waarschijnlijk” dat het landelijk om duizenden gevels en overkappingen gaat.

Hoogleraar draagconstructies aan de TU Delft, Jan Vambersky, onderschrijft het onderzoek van VROM naar de gevels volledig. „De ernst van de staat waarin de gevels verkeren is verschillend. Bij een aantal gevels is inderdaad sprake van een levensgevaarlijke situatie”, zegt Vambersky.

Volgens de VROM-inspectie behoren drie soorten gevels vooral tot de risicogroep. Metselwerkgevels kunnen loslaten door hevige windstoten. Verder kunnen gevels en overkappingen van gehard glas „spontaan bezwijken” door interne verontreiniging van het glas. Deze gevels zijn vooral bij de bouw van kantoren in de laatste tien jaar gebruikt. Ook, ten derde, natuurstenen gevels die werden gebouwd tijdens de jaren zestig en zeventig lopen het risico te bezwijken.

„Er moet snel actie ondernomen worden”, schrijft de VROM-inspectie in het rapport van 2007. Om ongelukken met dodelijke slachtoffers te voorkomen, spoort de inspectie gemeenten aan het wettelijk verplichte toezicht op de gevels daadwerkelijk uit te voeren.

Alleen wanneer gemeenten een inventarisatie maken van de mogelijk gevaarlijke gevels, kunnen eigenaren worden verplicht deze op te knappen. Maar daar is nog nauwelijks iets van terechtgekomen, stelt de inspectie nu.

„Het is een kwestie van prioriteiten stellen”, zegt Gjalt Rameijer, woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). „Gemeenten laten zich vooral leiden door de actualiteit en aangezien er nog nauwelijks echte ongevallen gebeurd zijn, is er weinig aandacht voor de gevels.” Volgens Rameijer probeert de VROM-inspectie de gemeenten verantwoordelijk te stellen, terwijl de werkelijke verantwoordelijkheid bij de eigenaren ligt.

Verschillende soorten gevels die kunnen instorten, gemeenten die hun rol als toezichthouder verwaarlozen en eigenaren die uit zichzelf niets ondernemen. Om ongelukken te voorkomen pleit hoogleraar Vambersky ervoor de bevoegdheden van de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van gemeenten uit te breiden.

Het is nu zo dat een eigenaar pas gedwongen moet renoveren als de gemeente met onderzoek aantoont dat een gevel in slechte staat verkeert. „Het feit dat een gebouw oud is, zou al reden genoeg moeten zijn om eigenaren te verplichten zelf onderzoek te doen en eventuele reparaties toe te passen”, zegt de hoogleraar. „De verantwoordelijkheid ligt weliswaar bij de eigenaren, maar zolang Bouw- en Woningtoezicht geen strikte regels kan opleggen, zullen de eigenaren niets ondernemen om de risicovolle situatie te verbeteren.”

„De meeste eigenaren weten niet eens dat de gevels van hun gebouwen in deplorabele staat verkeren”, zegt Fred Schuurs. Schuurs is directeur en oprichter van de stichting Vereniging van Eigenaren Belang (VvE Belang), een belangenorganisatie voor eigenaren van flats, etages, portiekwoningen en appartementen. Hij beaamt dat de verantwoordelijkheid bij de eigenaren ligt.

In november 2009 schreef Schuurs daarom in het VvE magazine een alarmerend artikel over de staat van gevels, om de problematiek onder de aandacht van de eigenaren te brengen. „Daar heb ik helemaal geen reacties op gehad. Terwijl ik werd plat gebeld toen de VvE’ers onterecht 26 euro moesten betalen aan de Kamer van Koophandel. De eigenaren zijn zich duidelijk niet bewust van de urgentie, zolang gemeenten er geen druk achter zetten.”