Oma's voetballen tegen de ouderdomskwalen

Oma’s zijn een belangrijke pijler in de Zuid-Afrikaanse maatschappij. Om hen fit te houden, werd een bijzonder voetbalteam opgericht.

Het miezert al een paar dagen onophoudelijk in het noorden van Zuid-Afrika. Maar de voetbalsters van Vakhegula Vakhegula FC laten zich door een beetje nattigheid niet afschrikken. Ze hijsen zich onder een afdakje bij het dorpsstadion in hun door de lokale middenstand gesponsorde tenues, snoeren de voetbalsloffen vast en sjokken naar het vaste trainingsveldje. Bezorgd kijkt Nora Makhubela naar de hobbelige mat. Her en der staan plassen water, het gras lijkt lang niet gemaaid. „Dat worden veel glijpartijen”, zegt ze. „Hopelijk leidt dat niet tot blessures.”

Makhubela is 84 jaar oud en midvoor bij het beroemdste bejaardenteam van Zuid-Afrika. De jongste speelsters zijn achter in de vijftig. Makhubela: „Ik te oud om te voetballen?” Het idee alleen al. „Dankzij voetbal voel ik me jong”, zegt ze. „Voordat ik met voetballen begon, had ik zes beroertes. Ik was gewoon niet gezond. Nu heb ik nergens meer last van. Zelfs mijn benen doen niet meer pijn.”

Maar blessurevrij is het omavoetbalteam allerminst. „Ach, je verzwikt wel eens wat”, lacht de pezige Lizzie Mongkwe (63). Ze heeft een smoezelig verbandje om haar pols, maar verschijnt vandaag gewoon op de training. „Ik had een doelpunt gemaakt en raakte daardoor iets al te enthousiast.”

In de aanloop naar het wereldkampioenschap voetbal, dat 11 juni in Zuid-Afrika begint, heeft het omateam de aandacht getrokken van de United States Adult Soccer Association. De vrouwen zijn uitgenodigd om in juli deel te nemen aan de National Veterans Cup, een 55-plus toernooi in Lancaster, Massachusetts. Maar het team zoekt naarstig naar geld. „Ze willen dat we met 26 speelsters komen”, zegt teammanager Timothy Madibana. „Dat kost kapitalen.”

Vakhegula Vakhegula – ‘oma’s, oma’s’ in de lokale taal Xitsonga – werd in 2007 opgericht door Beka Ntsanwisi, een in de regio bekende radiopresentatrice en maatschappelijk werkster. „Steeds als ik in de kliniek kwam”, zegt ze, „zag ik oude vrouwen die zich lieten behandelen voor een te hoge bloeddruk, diabetes of artritis. Toen dacht ik: hier moet ik iets aan doen.”

Al was het maar omdat veel Zuid-Afrikaanse oma’s verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van hun kleinkinderen. Door aids hebben naar schatting twaalf miljoen kinderen in Zuid-Afrika één of beide ouders verloren. De oude vrouwen nemen de opvoeding dan meestal over. Met bescheiden staatspensioenen, een baantje in de huishouding en wat kinderbijslag verzorgen ze soms meer dan tien jonge kinderen.

„Die oude vrouwen moeten dus gezond blijven”, vult Madibana, de echtgenoot van Ntsanwisi, aan. Van de 48 miljoen Zuid-Afrikanen zijn naar schatting 5,7 miljoen mensen besmet met het aidsvirus. Inmiddels zijn overal in Zuid-Afrika sportteams opgezet om de oma’s fit te houden, maar geen team is zo fanatiek als Vakhegula Vakhegula. Twee keer per week wordt een uur lang getraind en wedstrijden duren in principe gewoon negentig minuten.

Na een korte warming-up nemen de vrouwen hun posities in voor een trainingspotje tussen twee teams van elk twaalf speelsters. Als de 22-jarige coach op zijn fluitje blaast, stormen ze op de bal af. Op het veld staan de speelsters alleen bekend onder hun ‘voetbalnaam’: er is een ‘Messi’, een ‘Kaká’ en mevrouw Hlophe is ‘de generaal’. De kleine, gezette vleugelspeler heet ‘Maradona’.

Het team met de rode shirtjes leidt snel: een forsgebouwde spits zet de keeper van het blauwe team op het verkeerde been. De doelvrouw, uitgerust met fonkelnieuwe keepershandschoenen, valt verslagen op de grond, waarna een medespeelster haar overeind sjort. Ze wijst op een pijnlijke knie, maar de blessure lijkt alweer snel vergeten als zich een nieuwe aanval aandient. Een kleuter aan de zijlijn toetert op een vuvuzela.

„De vrouwen hebben afgesproken om niet al te hard te spelen”, verzekerde manager Madibana vlak voor de wedstrijd. „Dus geen tackles of moedwillige botsingen.” Maar dat maakt zijn speelsters niet minder verbeten; de een na de ander gaat op het schuin aflopende knollenveld onderuit.

Om de reis naar Amerika mogelijk te maken, vraagt het team de talrijke internationale tv-ploegen die de oma’s willen filmen om een financiële tegemoetkoming. De Spaanse televisie betaalde onlangs 1.500 rand (150 euro). Tot nu toe is ongeveer 13.000 euro opgehaald, terwijl zeker 50.000 euro nodig is. Oprichter Ntsanwisi: „Ik betwijfel of we het gaan redden. Misschien is het ook iets te hoog gegrepen.”

De voetbalsters zelf kijken vooralsnog vooral uit naar het WK. Maar over ‘Bafana Bafana’, het kwakkelende Zuid-Afrikaanse nationale team, zijn de meningen verdeeld. Natuurlijk, iedereen steunt de jongens die in de openingswedstrijd van het toernooi op 11 juni tegen Mexico aantreden. Maar de 70-jarige Angelina Hlophe meent dat de Zuid-Afrikaanse bondscoach steevast de verkeerde mensen opstelt. „Die jonge spelers zijn allemaal enorm verwend. Ik denk dat wij over veel meer discipline beschikken.” Dat kan de jeugdige trainer beamen. „Ze zijn altijd stipt op tijd en slaan zelden een training over.”

Als hij voor het laatst fluit, is het 4-0 voor het rode team geworden. Collectief heffen de bezwete speelsters een strijdlied aan. Nadat nog even de strafschoptechniek wordt geoefend, maken de voetbalbroekjes gauw plaats voor keurige damesrokken. Er moeten kinderen van school gehaald worden.