Goed idee, een beloning vragen voor peer review

Hans Radder kondigt aan het reviewen van projectvoorstellen voor onderzoek van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) voortaan als derdegeldstroomactiviteit te behandelen (Opiniepagina, 19 april). Hij vraagt zich af of deze benadering ook van toepassing is op andere externe organisaties waaraan wetenschappers gratis diensten verlenen.

Zijn benadering zou een bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van de peer review-crisis. Onder externe druk is de productiviteit van wetenschappers in termen van aantallen artikelen het laatste decennium sterk gestegen. Ook de eisen voor de kwaliteit van de peer review zijn toegenomen. Beide effecten hebben geleid tot een verhoogde vraag naar en toegenomen werkdruk op reviewers, die ook als schrijvers al mee moeten in de prestatierace. Via artikelen kun je prestige vergaren, wat ten goede komt aan je carrière of de financiering van je onderzoeksvoorstellen. Reviewen gebeurt bijna altijd anoniem en levert in dat opzicht nauwelijks iets op. Kortom, het reviewsysteem kraakt in zijn voegen.

Het reviewen als derdegeldstroomactiviteit kan bijdragen aan een oplossing. Het reviewen wordt aantrekkelijker, want het levert iets op. Het recyclen of het tentatief indienen bij te prestigieuze tijdschriften van artikelen is niet langer gratis en wordt onaantrekkelijker. Via de hoogte van het reviewbedrag kan een balans worden gezocht tussen vraag en aanbod. Voor academia als geheel is deze aanpak vrijwel budgettair neutraal. Er gaan wat administratiekosten verloren, maar deze kunnen tot een minimum worden beperkt via een clearing house constructie waarbij een vakgroep of instituut eens per jaar het verschil krijgt uitbetaald tussen aangevraagde en geleverde reviews.

Leo Waaijers

Rotterdam