Europa kiest de plek voor de grootste telescoop ooit

In de krukdroge Chileense Atacamawoestijn, ongeveer 130 kilometer ten zuiden van de kustplaats Antofagasta, ligt de Cerro Armazones, een 3060 meter hoge berg. Op die top wil de Europese Zuidelijke Sterrewacht (ESO) een telescoop bouwen die alle bestaande telescopen overtreft: de European Extremely Large Telescope (E-ELT). Dat hebben de veertien landen van de ESO deze week besloten.

De telescoop moet een hoofdspiegel krijgen met een diameter van 42 meter. Daarmee kan hij zoveel licht (zichtbaar en infrarood) uit de kosmos vangen dat deze spiegel twee keer gevoeliger zal zijn dan de Thirty Meter Telescope die Amerikaanse astronomen op Mauna Kea in Hawaii zullen zetten.

ESO wil zo zijn leidende rol op het gebied van aardse telescopen versterken, aldus ESO directeur-generaal Tim de Zeeuw. Maar vooral: zo’n spiegel kan planeten bij verre sterren in beeld brengen en tot op ruim twaalf miljard lichtjaar ver de kosmos in ‘kijken’.

Aan de keuze van de locatie ging een uitgebreid onderzoek naar het weer boven uiteenlopende bergtoppen vooraf. De Cerro Armazones sprong eruit met ruim 320 wolkenloze nachten per jaar en een kurkdroge lucht – waterdamp verstoort de waarnemingen van de astronomen.

De berg ligt ongeveer 20 kilometer van de berg Cerro Paranal, waar nu Europa’s gevoeligste oog op de kosmos staat. Dat is de Very Large Telescope van ESO met vier spiegels, elk met een middellijn van 8,2 meter.

Eind dit jaar moeten de ESO-lidstaten besluiten of ze het E-ELTproject – ruwweg één miljard euro - definitief goedkeuren. De Chileense regering heeft ze alvast een groot stuk grond rond de Cerro Armazones gegeven. Dit om te voorkomen dat anderen er wegen aanleggen of gebouwen neerzetten die lichtvervuiling geven.

ESO werd in 1962 opgericht, op iniatief van de Nederlandse astronoom Jan Oort en zijn Duitse collega Walter Baade.

Margriet van der Heijden