Mag je een geamputeerd been mee naar huis nemen?

Martine Kortekaas uit Arnhem zag een collega zonder benen in zijn rolstoel rijden. Ze vroeg zich af: „Wat gebeurt er met geamputeerde ledematen? Mogen die ook op sterk water mee naar huis?”

Eén ding staat vast: het gebeurt dat mensen geamputeerde benen en armen mee naar huis nemen. Zo kent Mary van Dijk, voorzitter van lotgenotengroep Korter Maar Krachtig iemand die zijn been liet cremeren. Zelf hoefde ze haar afgezette been niet mee naar huis. „Wat moet ik met die troep, dacht ik toen.”

Willem Broos van de Landelijke Vereniging voor Geamputeerden, weet ook van mensen die ledematen meenamen, om te begraven. „Je mag ze niet opslaan in je vriezer.”

Over zijn eigen been dacht hij destijds: „Weg ermee.” Maar hij begrijpt de wens wel. „Een been of arm is helemaal van jou. En sommigen willen compleet zijn als ze later begraven worden.” Hij kent de regels niet precies. „Het is grijs. En het staat of valt met medewerking van medici.”

Nu gebeurt het zelden dat mensen met de arts afspreken dat ze hun been of arm mee willen nemen. Uit een enquête die Korter Maar Krachtig na onze vraag hield op haar forum bleek dat niemand van de 17 respondenten ernaar had gevraagd.

Wat denkt Paul van Diest, hoogleraar pathologie UMC Utrecht? Hij mailt dat hij de vraag van patiënten wel begrijpt. Maar: „om praktische redenen kan mee naar huis nemen echt niet, omdat lichaamsdelen gefixeerd moeten worden in formaline. Dat is een zeer giftige en kankerverwekkende stof.” De strenge regels voor formaline zijn in een thuisomgeving niet na te leven, zegt hij. „Mijn ervaring is dat patiënten deze uitleg begrijpen en ook accepteren.”

Wat zegt de wet? Een geamputeerd lichaamsdeel is officieel ‘specifiek ziekenhuisafval’ en gaat met oud bloed, verbanden en organen naar speciale verwerkingsbedrijven.

Elk ander gebruik dan weggooien, laat een voorlichter van Volksgezondheid weten, valt onder de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst. Daar staat enkel in dat lichaamsmateriaal voor onderzoek gebruikt mag worden, als de patiënt daar geen bezwaar tegen maakt.

Daaruit volgt een ingewikkelde redenering. De wet impliceert, legt de voorlichter uit, dat voor alle andere gebruiken toestemming van de eigenaar nodig is. En als iemand zijn been mee wil nemen, dan geeft hij daar dus toestemming voor. „De zorginstelling zou zo’n verzoek kunnen inwilligen, maar hoeft dat niet altijd te doen. Er kan sprake zijn van besmettingsgevaar.” Dus het mag. Maar wat je thuis precies moet doen met je been, dat is niet geregeld.

Carola Houtekamer