Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Boeken

De lezer schrijft over Fokke & Sukke

Op de dag dat op de kunstpagina een tweetal lezenswaardige recensies verscheen van recente uitvoeringen van Bachs Johannes Passion hadden Fokke & Sukke hun eigen beleving van Goede Vrijdag: een uitgelezen dag „om die knakker” te kruisigen. Wanneer de opvolger van Petrus het slachtoffer wordt van hun venijnige pen zal ik dat toejuichen, maar deze cartoon wekt weerzin; zelfs bij een lezer die het lidmaatschap van de (protestantse) kerk al jaren achter zich heeft gelaten. Het betreft hier in mijn ogen geen blasfemie, maar een stuitend gebrek aan stijl. Met welke groep lezers moest hier worden afgerekend: de tienduizenden buitenkerkelijke passiegangers van de afgelopen week? Ook een symbool kan respect verdienen in een liberale krant.

A.G. van Melle

Amstelveen.

De krant antwoordt

Op vrijdag 2 april waren Fokke & Sukke twee Romeinen die tegen Pontius Pilatus zeiden dat het hun wel „een goede vrijdag” leek „om die knakker aan het kruis te hangen”. Die cartoon leverde ruim tien boze brieven op (plus enkele enthousiaste).

Vooropgesteld zij dat noch de redactie, noch de makers van Fokke & Sukke er op uit zijn iemand te kwetsen. Maar dat er over ‘heilige dingen’ geen grappen mogen worden gemaakt, vinden we een onhoudbare stelling. In de kunsten, en in de filosofie bestaan zeer oude tradities van het op de hak nemen van wat door sommigen als heilig wordt beschouwd.

Om een recentere vergelijking te maken: de film Life of Brian is een scherpe, en knappe, satire op het leven van Jezus, gemaakt door het Monty Python-team. Deze cartoon past in die traditie. Het is een uitnodiging van de tekenaars om het vertrouwde perspectief even te verlaten.

Toegegeven, het land van Private Eye en Spitting Image gaat vanouds wel relaxter om met satire. „Als iedereen een mikpunt voor satire is, wordt dat door niemand als een belediging ervaren”, schreef Jonathan Swift, de auteur van Gulliver’s Travels al in 1704.

Deze krant schenkt overwegend serieuze aandacht aan maatschappelijke verschijnselen, inclusief het geloof. Maar in sommige hoekjes van de krant mogen columnisten of tekenaars vanouds in volledige vrijheid juist de spot drijven met goede smaak, clichés, gevestigde opinies en politieke correctheid. Dat kenmerkt ons als liberale, seculiere krant.

Het doel daarvan is natuurlijk niet om te kwetsen. Het gaat er juist meestal om een kwestie scherper uit te lichten, en de lezer te dwingen tot nadenken. In dit geval gaat het overigens niet om een ‘kwestie’ maar een onschuldige woordspeling op de uitdrukking ‘Goede Vrijdag’. En de term ‘die knakker’ laat vooral zien hoe de Romeinen over Jezus kunnen hebben gedacht en gesproken.

Dat is een van de handelsmerken van Fokke & Sukke: je verplaatsen in een mens of instantie, naar aanleiding van het nieuws en dan consequent dóórdenken. Voor deze krant is het bieden van zo’n vrijplaats uiteindelijk belangrijker dan het risico dat sommige lezers zich daaraan zouden kunnen storen.

Ook de lezer met affiniteit voor religie kan zo’n afweging maken. Naast de scherts van Fokke & Sukke staan inderdaad twee serieuze recensies van uitvoeringen van Bachs Johannes Passion. De enthousiaste passiegangers, kerkelijk of niet, over wie de lezer schrijft, nemen we dus zeker serieus. Satire kan net zo serieus zijn. Of vrijblijvend. Die keuze is altijd aan de lezer en ook dat maakt satire de moeite waard.