Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Entertainment

Provily's 'Aars!' boeit en kwelt, intrigeert en zeurt

Theater Aars! van Peter Verhelst en Luk Perceval. Regie: Olivier Provily. Gezien: 2/4 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 9/5. Inl.: www.olivierprovily.nl ***

Nadat Agamemnon door zijn zoon Orestes is vermoord, blijft acteur Hein van der Heijden lange tijd dood op de speelvloer liggen. Onderwijl jammert en klaagt de dader. Moeder Klytaemnestra krijgt een dodelijke messteek van dochter Elektra. Actrice Marisa van Eyle zijgt neer en ook zij blijft liggen. Dat roerloze achterlaten van de doden is een intrigerend, bizar beeld in de voorstelling Aars!, geschreven door Peter Verhelst, in samenwerking met regisseur Luk Perceval, die in 2000 op het Holland Festival werd opgevoerd.

Nu waagt Olivier Provily zich aan een nieuwe versie van deze zintuiglijke en duistere variatie op de Oresteia van Aeschylos over de keten van wraakmoorden in het gezin van koning Agamemnon. Provily noemt zich een „dichtende regisseur” die innerlijk theater wil maken”. Verinnerlijkt is zijn versie zeker. In een chroomstalen decor voltrekt het spel zich extreem langzaam. Was Perceval de man van de dynamiek en plastische, lichamelijke verbeelding, Provily is de regisseur van de koele stilstand. Het is of hij bijna geen theater wil maken, zo schuwt hij alles wat des theaters is. Iets van Schwung zoekt de toeschouwer vergeefs. De hoofdrolspelers gaan in de dialoog geen contact met elkaar aan, behalve als het om lichamelijkheid gaat. Dan kroelen, slijpen en wentelen ze zich om elkaar heen. Het lijkt alsof Provily’s regieopdracht is om de teksten naar binnen te slaan in plaats van te veruiterlijken tot herkenbare drama’s.

De regies van Provily zijn nooit gemakkelijk, voor spelers noch toeschouwers. Dat compromisloze is zijn kracht. Net zoals bij eerdere voorstellingen, zoals Hunker of Lichaam vermijdt Provily elke empathie en boetseert hij zijn personages alsof het objecten zijn in een kille performance. Het boeit en kwelt, het intrigeert en zeurt.

Alleen sterke spelers kunnen aan deze eisen voldoen. De acteur zelf moet een eigenzinnigheid inbrengen, die de rol diepte en tegelijk openheid geeft. Van der Heijden als gezinshoofd Agamemnon is dreigend en vol onberekenbare kracht; jammer van zijn vroege toneeldood. Nele van Rompaey, als dochter Elektra, past helemaal bij Provily’s idee van toneelspelen: androgyn, raadselachtig, bijna lichaamloos vertolkt ze Elektra. Dankzij haar wit geschminkte gelaat weten we opeens waar we zijn: in het steriele dodenrijk.