Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Cultuur

Kinderen beelden paradox van de mensheid uit

In de portretten van Cuny Janssen kijken de kinderen onbevangen in de lens – geen gekke bekken, geen argwaan.

Twee series zijn nu in Nederland te zien.

foto uit My Grandma Was a Turtle, over jonge indianen. Te zien in FOAM, Amsterdam.
foto uit My Grandma Was a Turtle, over jonge indianen. Te zien in FOAM, Amsterdam.

Kinderen over de hele wereld fotograferen: dat was het weidse plan waarmee fotograaf Cuny Janssen (35) na haar afstuderen in 2000 de wereld introk, om te beginnen naar India. Na een half jaar kwam ze terug „met een berg foto’s en een koffer vol levenservaring”, zegt ze. Sindsdien heeft ze kinderen gefotografeerd in Macedonië, Iran, Zuid-Afrika, Japan en de Verenigde Staten. Sinds 2003 combineert ze deze portretten met beelden van de natuur in de omgeving waar die kinderen wonen.

Cuny Janssen, inmiddels zelf moeder van een kind van drie, heeft al op uiteenlopende plaatsen in de wereld gefotografeerd. In 2008 had ze zelfs tentoonstellingen in vier werelddelen: in Japan, Zuid-Afrika, Amerika en in Nederland in de Kunsthal. Haar nieuwste projecten, zijn gemaakt in Japan, op het subtropische eiland Amami Oshima, en in Amerika.

De titel van het Amerikaanse project, My Grandma Was a Turtle, verwijst naar de Turtle-subclan van de Delaware-stam. Andere stammen komen er ook in voor, soms in één en dezelfde persoon verenigd: Creek, Seminole, Cherokee, Chickasaw. Janssen reisde naar het plaatsje Bartlesville in de staat Oklahoma om jonge indianen te fotograferen – niet de overbekende problemen en clichés, maar het gewone, moderne leven. Ze was nieuwsgierig naar de moderne ‘native Americans’ en in hoeverre er aan hun gezichten iets van hun herkomst te zien zou zijn. Bij de ene volstrekt niet, bij de ander meteen; de ene heet simpelweg William Scott Burks, de ander Johnney Sheeky Welit Poloche Lee Tucker.

In kinderen, meestal tussen de vier en de twaalf, vindt ze de paradox van de mensheid op een directe en argeloze manier uitgebeeld: het unieke van ieder mens enerzijds, de universele gelijkheid anderzijds. In haar portretten kijken de kinderen onbevangen in de lens – geen gekke bekken, geen argwaan, geen koketterie. Het helpt, zegt Janssen, dat ze een technische camera gebruikt, een groot apparaat op een statief waarbij ze haar hoofd onder een doek moet doen. „Voor hen wordt het op die manier duidelijk dat het maken van deze foto een serieuze zaak is.”

De kracht van deze portretten is juist die rust en die directheid. Daardoor zijn ze intiem en monumentaal tegelijk. In het boek Amami schrijft een Japanse scholiere een reactie op een van de portretten: „Mijn adem stokte van verbazing. Het meisje op de foto probeert niet beleefd te zijn of een of andere sociaal aanvaarde etiquette te volgen. Al die nutteloze dingen zijn weggevaagd. Ik dacht dat ik de hartslag van het leven kon horen. Kon ik maar zo eerlijk met mezelf zijn!”

Janssens onderwerpkeuze breidt zich geleidelijk uit. Naast kinderen komen er ook volwassenen in beeld; naast ongerepte natuur verschijnen er meer beelden van menselijke aanwezigheid. Een autowrak op een erf in Oklahoma, decoratief gesnoeide bomen in voortuinen van houten huizen op Amami. „Het gaat mij niet om topografische hoogtepunten”, zegt Janssen, „maar om intuïtie. Ik zoek niks, ik wil niks aantonen. De natuur verandert natuurlijk doorlopend, maar ik maak foto’s van natuur waar de tijd even stilstaat doordat omstandigheden precies samenkomen: de kleuren, de sfeer, het licht. Plekken waar ik de harmonie in het arbitraire zie.”

Over haar eigen natuurfoto’s heeft ze weleens geschreven, de kunsthistoricus Simon Schama citerend, dat ze wil dat haar foto’s ‘vooral het leven zelf, de complexiteit, het genot en de schoonheid op intense wijze bevestigen’.

Momenteel werkt ze aan twee projecten, over de heilige berg Yoshino in Japan en over getalenteerde kinderen voor het DeLaMar theater in Amsterdam. En haar eigen kind, wordt ook zij een fotoproject? „Ik geloof dat we wel duizend foto’s hebben van haar, maar die blijven privé.”

De tentoonstelling My Grandma Was a Turtle is tot en met 2 mei te zien in FOAM, Amsterdam. Het boek kost €39,80. www.foam.nlDe tentoonstelling Amami is te zien in Museum De Pont, Tilburg, t/m 23 mei. Het boek kost €29,80. www.depont.nl