Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Milieu en natuur

Israël drijft vissers van Gaza naar de kant

De vissers van Gaza hebben steeds minder ruimte om te vissen. Aanvankelijk hadden ze de ruimte tot 20 mijl uit de kust. Maar Israël staat hun nu nog maar drie mijl toe.

Palestijnse vissersboten in de geïmproviseerde haven van Gaza-stad. Foto AFP Palestinian fishermen dock their boats at the port of Gaza City on March 25, 2010. A Palestinian fisherman was wounded by fire from Israeli gunboats off Gaza's northern coast. The Israeli navy frequently fires warning shots to keep fishermen within a narrow zone extending five kilometres (three miles) from the shore. AFP PHOTO /MOHAMMED ABED
Palestijnse vissersboten in de geïmproviseerde haven van Gaza-stad. Foto AFP Palestinian fishermen dock their boats at the port of Gaza City on March 25, 2010. A Palestinian fisherman was wounded by fire from Israeli gunboats off Gaza's northern coast. The Israeli navy frequently fires warning shots to keep fishermen within a narrow zone extending five kilometres (three miles) from the shore. AFP PHOTO /MOHAMMED ABED AFP

De vissershaven van Gaza-stad is niet veel meer dan een kleine, geïmproviseerde baai. Een buffer van betonblokken houdt de golven van de Middellandse Zee tegen. Op de kade heeft iedere Palestijnse vissersfamilie zijn eigen rederij, meestal hutjes van golfplaat, hout of wat er ook maar aan bouwmateriaal beschikbaar is.

Slechts een paar vissersbootjes varen in de vroege ochtend de zee op. Het zijn kleine roeiboten, vijf of zes vissers passen erin. Ze gooien hun netten uit en dobberen rond, een meter of twintig van de kust. „Je vangt niks zo, hooguit een paar verdwaalde sardientjes”, zegt Jamal al-Ahmoudi, een 41-jarige visser, vanuit zijn rederij aan de wal.

Ahmoudi ligt op de grond en repareert zijn netten, tientallen meters lang. Zijn broers dutten wat. „Het geeft geen enkele zin om nu het water op te gaan. Vis is er in deze tijd van het jaar alleen diep in de zee, ze komen niet aan de kust. Ik wacht tot mei, dan ga ik het eens proberen.”

De in totaal circa 3.600 vissers in de Palestijnse Gazastrook moeten zich het grootste deel van het jaar redden zonder inkomen. Drie mijl, 4,5 kilometer, zo ver mogen ze de zee op varen. Wie verder komt, loopt het risico beschoten te worden door de fregatten van de Israëlische marine, die verderop, in het zicht van de vissers patrouilleren. Nog verder de zee op varen de schimmen van grote tankers voorbij, op weg naar de Israëlische havensteden Ashdod en Haifa.

„Je kunt niet veel vangen, zo dicht tegen de kustlijn aan”, zegt Ahmoudi. Grote scholen laten zich niet zien aan de kust. Bovendien: het riool van Gaza-stad komt bij gebrek aan waterzuiveringsinstallaties hier in de zee uit. Pas rond de vijftien, zestien kilometer vanaf de kust, zegt Ahmoudi, vind je de eerste vis. „Je ziet bijna niemand de zee opgaan.”

Ahmoudi doet zaken tijdens een paar maanden in het jaar. In mei begint het visseizoen, dat duurt tot eind juni. In die weken komen vissen naar de kust om eitjes te leggen.

Dan moet hij het geld verdienen waar hij de rest van het jaar mee moet rondkomen. „Dan vang je wel wat. Zeebaars vooral, sardines, of rode mul.”

Door de visschaarste liggen de prijzen van vis hoog in Gaza. Visser Ahmoudi kan in die korte periode 1.500 shekel (circa driehonderd euro) per dag verdienen.

De vissers van Gaza-stad zijn merendeels vluchtelingen uit de havenstad Jaffa, tegen Tel Aviv aan. In 1948 werd deze Arabische stad veroverd tijdens de Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog.

Een groot deel van de Palestijnse bevolking vluchtte naar Gaza. Daar hebben zij, en hun nakomelingen, hun vaak eeuwenoude familiebedrijven voortgezet. „Mijn opa zou zich schamen als hij mij hier zag prutsen”, zegt Ahmoudi. „Die man was rijk geworden als visser, hij durfde ver de zee op en ving de beste vis in Jaffa. Mijn generatie is de eerste die er nauwelijks meer van kan leven.”

Steeds als er iets gebeurt, zeggen de vissers van Gaza-stad, wordt de zogeheten bufferzone op zee in hun nadeel bijgesteld. Sinds medio 2007 heeft Israël de grens op drie mijl bepaald. In dat jaar nam de fundamentalistisch-islamitische organisatie Hamas de volledige macht over in de Gazastrook. De machtsbasis van Fatah, de min of meer seculiere concurrent van Hamas, stortte na een bloedige twist in.

De afsluiting op zee maakt deel uit van een totale Israëlische blokkade van het gebied, waar vrijwel niemand in- of uitkomt. Israël controleert op één na (de grenspost Rafah, die aan Egypte grenst) alle grenzen over land.

Langs de grens met Israël is een bufferzone van op sommige plaatsen honderden meters diep het land in, waar niemand mag komen. Het luchtruim is gesloten. En ook op zee is er geen ontsnappen aan.

In het begin van de jaren negentig spraken Israël en de Palestijnen in de zogeheten Oslo-akkoorden af dat de vissers van Gaza twintig mijl de zee op mochten.

Tijdens het hoogtepunt van de tweede grote Palestijnse opstand, in 2002, werd die grens teruggeschroefd naar twaalf mijl. Zo verplaatste de grens zich sindsdien vaker, van twaalf naar zes, van zes naar drie nu.

De vissers vangen allang niet meer wat nodig is in Gaza. De meeste vis die in de visrestaurants van Gaza-stad wordt geserveerd, komt via de smokkeltunnels met Egypte. Ook komt er vis binnen via de beperkte noodhulp die Israël toelaat.

Vorige week raakte een visser zwaar gewond toen hij beschoten werden tijdens het vissen. Een kogel raakte hem in het voorhoofd. Volgens het Israëlische leger overschreed zijn boot de bufferzone, de vissers ontkennen dat.

Aanvallen als deze komen vrijwel elke week voor. Volgens het Palestinian Center for Human Rights (PCHR), dat de incidenten in de bufferzones turft, zijn sinds het einde van de Gaza-oorlog tussen Israël en Hamas, in januari vorig jaar, één dode en zeker negen gewonden gevallen op zee.

Nog eens vijf vissers raakten gewond door beschietingen aan de kust. Er zijn tientallen arrestaties op zee verricht, waarbij soms de boten in beslag werden genomen door de Israëlische marine.

De vissersboten van Darwish al-Ahsi, een oude visser met een grote snor, zijn de laatste jaren ook af en toe beschoten. Ahsi, die nog in Jaffa geboren is, leidt een familiebedrijf van veertien vissers. „Het hangt van de stemming van het leger af. Soms schieten ze al als we twee mijl uit de kust zijn. Het is vooral griezelig als je met een klein bootje de zee op gaat, dan ben je kwetsbaar.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Israël drijft vissers van Gaza naar de kant (6 april, pagina 4) staat dat drie mijl op zee gelijk staat aan 4,5 kilometer. Dat is onjuist. Een zeemijl bedraagt 1.852 meter, dus drie mijl op zee is 5,556 kilometer.