Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Oorlog

De kernwapens zijn er nog - en de actievoerders ook

Zolang er kernwapens in Volkel liggen, blijven de actievoerders komen. Meer dan de helft van hen is inmiddels boven de vijftig. Wie over het hek klimt, wordt aangehouden.

Een actievoerder tegen kernwapens. Foto Peter de Krom Demonstratie tegen Kernwapens bij Luchtmachtbasis Volkel, Noord Brabant. Ruim 30 demonstranten klommen over of kropen onder het hek door en werden gearresteerd. Foto: Peter de Krom
Een actievoerder tegen kernwapens. Foto Peter de Krom Demonstratie tegen Kernwapens bij Luchtmachtbasis Volkel, Noord Brabant. Ruim 30 demonstranten klommen over of kropen onder het hek door en werden gearresteerd. Foto: Peter de Krom

„Krijg ik een boete als ik tegen een boom plas?”

De politieagent kijkt de jongen met dreadlocks een paar seconden verbaasd aan. Dan wijst hij hem op de mobiele toiletten vijftig meter verderop. De jongen sjokt ernaartoe. Nog geen half uur later kijkt dezelfde politieman toe hoe de jongen over het hek van vliegbasis Volkel klimt. Onder luid gejuich van medeactivisten sluipt hij over het terrein totdat hij wordt gearresteerd door de militairen aan de andere kant van het hek.

Ongeveer honderd mensen zijn zaterdag naar vliegbasis Volkel in het Brabantse Uden gekomen om actie te voeren tegen kernwapens. De organisatie is in handen van ‘Ontwapen!’, een samenwerkingsverband van antimilitaristische organisaties. Die willen met de actie aandacht vragen voor het feit dat al vijftig jaar Amerikaanse kernwapens op de vliegbasis liggen opgeslagen.

Officieel is de aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens in Nederland een staatsgeheim. Dat hier volgens bronnen twintig kernraketten liggen, is officieel bevestigd noch ontkend. Of zoals burgemeester Hellegers van Uden het afgelopen weekeinde zei: „Ik heb er officieel geen weet van, maar ga er wel van uit.” De wapens zouden zijn opgeslagen in het kader van de nucleaire NAVO-taak van de Nederlandse krijgsmacht. Het gaat om kernbommen die in tijd van oorlog door piloten van de luchtmacht kunnen worden afgeworpen. Hiervoor zouden F-16-straaljagers gebruikt worden, die eveneens op Volkel gestationeerd zijn.

Tot halverwege de jaren tachtig lagen naar verluidt rond 150 kernbommen uit de VS in Nederland. Het was de tijd van Europese massademonstraties tegen de wapenwedloop. Ook in Nederland, waar in 1981 en 1983 tot een half miljoen mensen op de been kwamen om te demonstreren. Zonder resultaat overigens. De in Nederland opgeslagen bommenvoorraad werd pas kleiner na de Koude Oorlog.

De actie van afgelopen weekeinde is onderdeel van een Europese actiedag tegen kernwapens. Aanleiding is de NAVO-top die eind deze maand plaatsvindt en waar nucleaire ontwapening hoogstwaarschijnlijk op de agenda staat.

De activisten zijn naar Volkel gekomen om de wapens ‘symbolisch op te ruimen’. In de loop van de middag klimmen dertig mensen druppelsgewijs over de hekken, waarna ze worden opgepakt door wachtende militairen en marechaussee. Na een paar uur worden ze met een proces-verbaal weer vrijgelaten. De rest van de demonstranten kijkt toe, drinkt koffie en eet linzensoep. Op een geïmproviseerd podium wisselen muziek en sprekers elkaar af.

Een van hen is Meindert Stelling. Hij was beroepsofficier, maar nam begin jaren tachtig ontslag vanwege zijn bezwaren tegen kernwapens. Sindsdien werkt hij als advocaat en is hij verbonden aan Stichting Tribunaal voor de Vrede, een organisatie die onderzoek naar vredesbeleid wil bevorderen.

De NAVO-landen gaan volgens Stelling nog steeds uit van de gedachte dat nucleaire massavernietigingswapens gebruikt moeten kunnen worden. „Dit terwijl het Internationaal Gerechtshof van Den Haag al in 1996 heeft geoordeeld dat dreiging of gebruik van atoomwapens strijdig is met de regels van het internationale oorlogsrecht”, aldus de advocaat. Het is volgens hem „een humane plicht” hiertegen te protesteren.

Koen de Gelder (20) en Jenny van den Berg (25) hebben zich samen met nog vijf vrienden in witte pakken gehesen. Op de pakken staan teksten als „Blessed are the peacemakers„ (gezegend zijn de vredestichters). Ze zijn hier vanuit een christelijke overtuiging. „Wapens passen niet in de liefdevolle wereld die Jezus voor ogen heeft”, zegt Van den Berg. Weifelend staat het groepje voor het grote hek te kijken naar de militairen aan de andere kant. „Zullen we er maar gewoon overheen gaan?” Ze zijn nooit eerder opgepakt en vinden het toch een beetje spannend.

Zeker de helft van de activisten is de vijftig ruimschoots gepasseerd. Reynold Klooker (71) heeft de demonstraties van de jaren tachtig nog vers in zijn geheugen. Dat er nu maar honderd mensen zijn komen opdagen, maakt voor Klooker niet uit. „Als je weet dat iets echt verkeerd is, is er geen reden om te stoppen met actievoeren. Hier zijn helpt me bovendien om mijn woede te kanaliseren.” In het verleden is hij vier of vijf keer over het hek geklommen maar nu houdt hij het bij demonstreren.

„Zijn jullie er al uit?” Een politieagent probeert het groepje christelijke jongeren te overtuigen dat het de moeite niet waard is om over het hek te klauteren. Samen met een stuk of zes collega’s fietst hij rond tussen de actievoerders.

De sfeer wordt intussen hoe langer hoe joliger. Een groepje verkleed als clowns graaft een tunnel onder het hek door. Kleine kinderen op houten klompjes graven met plastic schepjes mee. Als de tunnel groot genoeg is, kruipen de clowns erdoorheen. De peuters kijken met open mond toe hoe de activisten vervolgens door de marechaussee worden afgevoerd. Ook het groepje christelijke jongeren is na aarzeling toch over het hek geklommen.

De militairen doen ondertussen hun best een serieuze indruk te maken. Een van hen staat te sms’en terwijl zijn collega’s met honden de activisten opwachten. Een politieagent duwt een jongen op de grond.

„Laat ze hun gang gaan”, zegt een collega terwijl hij de jonge agent wegrukt. „Ze worden toch opgepakt zodra ze aan de andere kant zijn.”