Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Economie

Besparen op de rechtsstaat: 'hef het middenbestuur op'

waterschapWelke besparingen zijn mogelijk op het openbaar bestuur? Eén van de twintig ambtelijke werkgroepen nam vorige week de wereld van recht en bestuur op de korrel. Hoe kan het beter en goedkoper? Eerst: het openbaar bestuur. Voorstel: hef het middenbestuur op.

De werkgroep komt met een vergaand voorstel: schaf de provincies en waterschappen af en vervang 430 gemeenten door 25 à 30 ‘regiogemeenten’. Dat levert 1,8 miljard euro op. En het biedt kansen om drastisch te snoeien in het aantal bestuurders en politici. Nu zijn dat er ruim 13.000: circa 9.500 raadsleden, ruim 1.500 wethouders, 440 burgemeesters, 746 waterschapsbestuurders, 26 dijkgraven, 564 statenleden, 69 gedeputeerden, 12 Commissarissen der Koningin, 225 Tweede- en Eerste Kamerleden, 16 ministers en 11 staatssecretarissen. En, schrijft de werkgroep: ‘Allen hebben logischerwijs de drang zichtbaar en slagvaardig te zijn. Omdat zij elkaar daarbij behoorlijk in de weg kunnen zitten, lukt dat niet altijd.’ Wanneer het middenbestuur wegvalt, blijven er nog ongeveer 1.650 bestuurders en politic over.

Lees hier (voor abonnees) een opinieartikel uit NRC Handelsblad waarin de deskundigen Arno Korsten en Cees Versteden betogen dat het opheffen van de provincies geen verstandig besluit is. En lees hier (voor abonnees) een artikel over de politieke druk op de waterschappen. En hier (voor abonnees) het debat interview met bestuurskundige Peter Castenmiller.

Er bestaat ook een minder ingrijpende variant: maak 5 tot 8 provincies en 100 tot 150 gemeenten. Dat levert nog altijd 1,45 miljard euro op. In dit voorstel kunnen de waterschappen deels worden ondergebracht bij provincies en/of gemeenten.

Lees hier het heroverwegingsrapport over het openbaar bestuur. Bovenstaande varianten staan beschreven op pagina’s 9 en 11 en worden nader toegelicht in hoofdstuk 4 (vanaf pagina 33). En lees op pagina 22 tot en met 25 waarom het openbaar bestuur beter en goedkoper kan.

Uiteraard zijn er ook andere mogelijkheden om geld weg te halen bij het openbaar bestuur. Te denken valt aan het samenvoegen van ministeries, dat bespaart circa 2 miljard euro en bovendien kan betere samenwerking ook beter beleid tot gevolg hebben. Lees hier (voor abonnees) een artikel uit 2006 over het fuseren van Haagse departementen om het aantal Rijksambtenaren terug te dringen.

Ook kan worden gekort op het gemeente- en provinciefonds, waarin het geld zit dat het Rijk overmaakt. In de fondsen zit meer geld dan provincies en gemeenten nodig hebben voor hun taken. Gemeenten zouden met 1,7 miljard kunnen worden gekort.  Lees hier het rapport van het regeringsadviesorgaan Raad voor de Financiële Verhoudingen, waarin op pagina 49 staat dat provincies jaarlijks met 597 miljoen euro minder toe kunnen.

De werkgroep erkent dat een grootscheepse reorganisatie van het openbaar bestuur tijd kost. Maar de komende jaren zou de overheid alvast kunnen ‘voorsorteren’ op lange-termijnmaatregelen: decentralisatie van rijkstaken naar provincies en gemeenten, het versnellen van gemeentelijke herindeling en provinciale herindeling in de Randstad. Er moeten in ieder geval vergaande inhoudelijke keuzes over de taken van de overheid worden gemaakt, benadrukt de werkgroep. Alleen dan kan de omvang van het overheidsapparaat drastisch worden teruggebracht.

Al decennialang klinkt de roep om het openbaar bestuur beter en efficiënter te organiseren. Maar nu zet de noodzaak tot bezuinigingen druk op de ketel. De werkgroep hoopt dat de grote bezuinigingsnoodzaak nèt dat duwtje kan zijn om veranderingen in het openbaar bestuur door te voeren. Want met de 46 naoorlogse rapporten over dit onderwerp is ‘zeer weinig’ gedaan.  En: ‘Veel blijft in papier hangen.’

Wat vindt u van de heroverwegingsvoorstellen over het openbaar bestuur? Welke variant spreekt u het meest aan? Ofwel, kunnen de waterschappen en provincies worden opgeheven, of niet?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.