Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Oorlog

Ban de bom!

Afgelopen weekeinde is er gedemonstreerd tegen kernwapens.

De jaren 80 herleefden. Alleen was de actie van nu tot in de puntjes georganiseerd. En was de opkomst veel lager.

Activoerders klommen over, of onder, het hek van vliegbasis Volkel w aar Amerikaanse kernbommen zouden zijn opgeslagen. Foto Peter de Krom Demonstratie tegen Kernwapens bij Luchtmachtbasis Volkel, Noord Brabant. Ruim 30 demonstranten klommen over of kropen onder het hek door en werden gearresteerd. Foto: Peter de Krom
Activoerders klommen over, of onder, het hek van vliegbasis Volkel w aar Amerikaanse kernbommen zouden zijn opgeslagen. Foto Peter de Krom Demonstratie tegen Kernwapens bij Luchtmachtbasis Volkel, Noord Brabant. Ruim 30 demonstranten klommen over of kropen onder het hek door en werden gearresteerd. Foto: Peter de Krom

„Krijg ik een boete als ik tegen een boom plas?” De politieagent kijkt de jongen met dreadlocks een paar seconden verbaasd aan. Dan wijst hij hem op de mobiele toiletten vijftig meter verderop. De jongen sjokt er naartoe.

Nog geen half uur later kijkt dezelfde politieman toe hoe dezelfde jongen over het hek van vliegbasis Volkel klimt. Onder luid gejuich van de mede-activisten sluipt hij over het terrein totdat hij wordt gearresteerd door de militairen aan de andere kant van het hek.

Ongeveer honderd mensen zijn afgelopen zaterdag naar vliegbasis Volkel in het Brabantse Uden gekomen om actie te voeren tegen kernwapens. De organisatie is in handen van ‘Ontwapen!’, een samenwerkingsverband van antimilitaristische organisaties. Met de actie wil het aandacht vragen voor het feit dat al vijftig jaar Amerikaanse kernwapens op deze vliegbasis liggen opgeslagen.

Officieel is het staatsgeheim: de aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens in Nederland. Dat er hier volgens bronnen twintig kernraketten zouden liggen opgeslagen, is dan ook nooit officieel bevestigd noch ontkend. Of zoals burgemeester Hellegers van Uden afgelopen weekeinde zegt: „Ik heb er officieel geen weet van, maar ga er wel van uit”. De wapens zouden zijn opgeslagen in het kader van de nucleaire NAVO-taak van de Nederlandse krijgsmacht. Het gaat om kernbommen die in tijd van oorlog door piloten van de luchtmacht kunnen worden afgeworpen. Hiervoor zouden F-16-straaljagers gebruikt worden, die eveneens op Volkel gestationeerd zijn.

Tot halverwege de jaren tachtig lagen naar verluidt rond de 150 kernbommen uit de VS in Nederland. Het was de tijd van Europese massademonstraties tegen de wapenwedloop. Ook in Nederland, waar in 1981 en 1983 tot een half miljoen mensen op de been kwamen om te demonstreren. Zonder resultaat overigens. De in Nederland opgeslagen bommenvoorraad werd pas kleiner na de Koude Oorlog.

De actie van afgelopen weekeinde is onderdeel van een Europese actiedag tegen kernwapens. Aanleiding is de NAVO-top die eind deze maand plaatsvindt en waar nucleaire ontwapening – hoogstwaarschijnlijk – op de agenda staat.

De activisten zijn naar Volkel gekomen om de wapens ‘symbolisch op te ruimen’. In de praktijk houdt dat in dat dertig mensen in de loop van de middag druppelsgewijs over de hekken klimmen, waarna ze worden opgepakt door gereedstaande militairen en marechaussee. Na een paar uur worden ze met een proces-verbaal weer vrijgelaten. De rest van de demonstranten kijkt toe, drinkt koffie en eet linzensoep. Op een geïmproviseerd podium wisselen muziek en sprekers elkaar af.

Een van hen is Meindert Stelling. Hij was beroepsofficier, maar nam begin jaren tachtig ontslag vanwege zijn bezwaren tegen kernwapens. Sindsdien werkt hij als advocaat en is hij verbonden aan Stichting Tribunaal voor de Vrede, een organisatie die onderzoek naar vredesbeleid wil bevorderen.

De NAVO-landen gaan volgens Stelling nog steeds uit van de gedachte dat nucleaire massavernietigingswapens gebruikt moeten kunnen worden. „Dit terwijl het Internationaal Gerechtshof van Den Haag al in 1996 heeft geoordeeld dat dreiging of gebruik van atoomwapens strijdig is met de regels van het internationale oorlogsrecht”, aldus de advocaat. Het is volgens hem „een humane plicht” hiertegen te protesteren.

Koen de Gelder (20) en Jenny van den Berg (25) hebben zich samen met nog vijf vrienden in witte pakken gehesen. Op de pakken staan teksten als ‘Blessed are the peacemakers’. Ze zijn hier vanuit een christelijke overtuiging. „Wapens passen niet in de liefdevolle wereld die Jezus voor ogen heeft”, zegt Van den Berg. Weifelend staat het groepje voor het grote hek te kijken naar de militairen aan de andere kant. „Zullen we er maar gewoon overheen gaan?”

Zeker de helft van de activisten is de vijftig ruimschoots gepasseerd. Reynold Klooker (71) heeft de demonstraties van de jaren tachtig nog vers in zijn geheugen. Dat er nu maar honderd mensen zijn komen opdagen, maakt voor Klooker niet uit. „Als je weet dat iets echt verkeerd is, is er geen reden om te stoppen met actievoeren. Hier zijn helpt me bovendien om mijn woede te kanaliseren.” In het verleden is hij vier of vijf keer over het hek geklommen maar nu houdt hij het bij demonstreren.

„Zijn jullie er al uit?” Een politieagent probeert het groepje christelijke jongeren te overtuigen dat het de moeite niet waard is om over het hek te klauteren. Samen met een stuk of zes collega’s fietst hij rond tussen de actievoerders.

De sfeer wordt intussen hoe langer hoe joliger. Een groepje verkleed als clowns graaft een tunnel onder het hek door. Kleine kinderen op houten klompjes graven met plastic schepjes ijverig mee. Als de tunnel groot genoeg is, kruipen de clowns erdoorheen. De peuters kijken met open mond toe hoe de activisten vervolgens door de marechaussee worden afgevoerd. Ook het groepje christelijke jongeren is na aarzeling toch over het hek geklommen.

De militairen doen ondertussen hun best een serieuze indruk te maken. Een van hen staat te sms’en terwijl zijn collega’s met honden de activisten opwachten. Een politieagent duwt een jongen op de grond. „Laat ze hun gang gaan”, zegt een collega terwijl hij de jonge agent wegrukt. „Ze worden toch opgepakt zodra ze aan de andere kant zijn.”