Vlak voor het stikken nog even kunnen ademhalen

Bahman Ghobadi won in Cannes een prijs met zijn docudrama over Teherans muziekscene. Iraanse filmmakers staan onder druk van het regime.

De Iraans-Koerdische filmmaker Bahman Ghobadi (1969) is verbaasd dat zijn docudrama No One Knows About Persian Cats een jaar later nog zoveel ophef veroorzaakt. „Het is een sneeuwbal die voorlopig niet ophoudt met rollen.”

De film opende vorige week het Movies that Matter Filmfestival. Toen werd ook bekend dat één van de muzikanten uit de film voorlopig niet naar Iran terug kan. Hij was te gast om namens alle muzikanten een prijs in ontvangst te nemen „voor hun uitzonderlijke muzikale bijdrage aan No One Knows About Persian Cats en het krachtige pleidooi dat ze daarmee houden voor de vrijheid van artistieke expressie.”

De film over de ondergrondse muziekscene in Teheran ging vorig jaar in première op het Filmfestival Cannes en won daar de speciale juryprijs van het programmaonderdeel Un Certain Regard. Pop- en rockmuziek zijn in Iran verboden, muzikanten spelen in ondergrondse oefenruimtes of boerenstallen buiten de stad. Bovendien mogen vrouwen en mannen niet in dezelfde groep spelen of samen naar een optreden kijken. Geen wonder dat Ghobadi, een toonaangevende stem van de Iraanse new wave en in het Westen bekend door A Time for Drunken Horses (2000) en Turtles Can Fly (2004), van de censor geen toestemming kreeg voor zijn film.

Met een digitale camera kreeg hij het in een beperkt aantal draaidagen en onder de radar van de officiële instanties toch voor elkaar, vertelde Ghobadi vorig jaar in Cannes. „Ik was doodsbang tijdens het draaien, al maakte ik me vooral zorgen om de veiligheid van de muzikanten.” Volgens plan keerde een aantal van hen na de wereldpremière niet terug naar Iran.

Na Cannes werd regisseur Ghobadi bij terugkomst in Iran gearresteerd. Zijn vriendin, die meeschreef aan het scenario, journaliste Roxana Saberi, was kort voor vertrek al opgepakt en beschuldigd van spionage voor Amerika. De dag na de première in Cannes werd ze vrijgelaten.

Filmmakers staan onder zware druk in Iran. Jafar Panahi, die begin maart werd gearresteerd, zit nog steeds gevangen. Zijn films wonnen prijzen op alle grote filmfestivals, waaronder een Gouden Leeuw voor The Circle (2001) in Venetië, en kaarten de vrouwenonderdrukking aan.

Ghobadi sprak in Den Haag over zijn gevangenschap: ,,Ze raken je in de je kern van je expressie. Je bent gebroken. Het duurt heel lang voordat je weer de creatieve moed kunt opbrengen om iets te maken.’’ Toch is Ghobadi positief over de toekomst van zijn land. Hij vergelijkt Iran met „een kind dat onder water wordt gehouden en vlak voordat het stikt even een paar seconden adem mag halen.” De revolutie moet komen van de nieuwe generatie. „Die heeft nog niet zo lang in angst geleefd dat ze al haar kracht is kwijtgeraakt.”