Merkel op vredespad

Angela Merkel sprak zich in Turkije niet uit tegen een Turks EU-lidmaatschap.

Dat deed ze eerst wel. Ook de ‘schoolstrijd’ lijkt voorlopig bijgelegd.

Het bezoek van de Duitse bondskanselier Angela Merkel aan Turkije, de afgelopen twee dagen, stond vooraf in het teken van wederzijdse fricties maar is in betrekkelijke harmonie geëindigd. De ‘schoolstrijd’ tussen beide landen, een brisant maatschappelijk en multicultureel thema, lijkt voorlopig bijgelegd. Over de mogelijke toetreding van Turkije tot de Europese Unie, een ander gevoelig onderwerp, zei Merkel dat afspraken daarover zullen worden nagekomen en dat het toetredingsproces „met een open eindresultaat” zal worden uitgevoerd.

Dat is een iets ander geluid dan voorheen. Merkel, een christen-democraat, heeft altijd gezegd dat als het aan haar ligt Turkije slechts in aanmerking komt voor een „geprivilegieerd partnerschap” met de Unie. De conservatieve vleugel van haar partij is tegen Turkse toetreding. Merkels accentverschuiving lijkt het resultaat van de afspraken die de nieuwe Duitse regering eind vorig jaar heeft gemaakt.

Het bezoek werd aanvankelijk overschaduwd door uitlatingen van de Turkse premier Erdogan in de Duitse pers. Zijn voorstel om in Duitsland Turkse middelbare scholen te stichten, stuitte op felle kritiek. Het was niet voor het eerst dat de premier zich met de Duitse binnenlandse politiek bemoeide. Twee jaar geleden zei hij in Keulen dat „assimilatie een misdaad tegen de menselijkheid is”, een uitlating die in Duitsland beroering wekte. Ook toen opperde Erdogan de gedachte dat in de Bondsrepubliek aparte Turkse scholen moeten komen, waar in het Turks les wordt gegeven.

Merkel reageerde kritisch. Ze vindt dat kinderen in Duitsland principieel naar een Duitstalige school moeten. Dat bevordert de integratie. In de Bondsrepubliek wonen circa 2,5 miljoen mensen met Turkse wortels. Steden als Berlijn, Keulen en München hebben grote Turkse gemeenschappen. Daar zijn al enkele Turkse scholen, veelal opgericht door ouders die vinden dat hun kinderen op andere scholen een achterstand dreigen op te lopen door slecht onderwijs of versluierde discriminatie. Op de Turkse privéscholen is de eerste taal Duits, de tweede Turks.

De bondskanselier nuanceerde gisteren haar uitlatingen over Turkse scholen in Duitsland. Ze zei ervoor open te staan, „als het maar niet betekent dat Turkse scholieren de Duitse taal verwaarlozen”.

In Istanbul bezocht Merkel gisteren een Duitse school. Tijdens een podiumdiscussie ging ze in op het plan om een Duits-Turkse universiteit in Istanbul te stichten, „een project waar we lang aan hebben gewerkt”. Daar zouden ongeveer vijfduizend Turkse studenten colleges kunnen volgen. Voertaal moet Duits zijn; de docenten zouden uit Duitsland moeten komen.

Kortom, het was een verzoeningsgezinde Angela Merkel die Turkije bezocht. Ze had als kadootje voor Erdogan een witte porseleinen vredesduif meegenomen. De schoolstrijd lijkt niet alleen bijgelegd, maar kan een positieve draai krijgen door de oprichting van de gemeenschappelijke universiteit.

Wat de toetreding van Turkije tot de EU betreft, viel op dat de bondskanselier voor het eerst heeft erkend dat haar oude voorstel voor een geprivilegieerd partnerschap „geen goede weerklank vindt” in Ankara.

Het coalitieakkoord van haar regering is wat de Turkse toetreding betreft helder. Het stelt zwart op wit vast dat de „in 2005 begonnen onderhandelingen over toetreding een proces met een open einde zijn, dat geen automatisme inhoudt en waarvan de uitkomst niet vooraf vast staat”. Maar de toetredingsgesprekken gaan wel door. Pas als duidelijk is dat Turkije niet voldoet aan de door de EU gestelde voorwaarden, of als de Unie niet in staat is Turkije op te nemen, zou het geprivilegieerde partnerschap aan de orde komen.

In die geest heeft Merkel haar Turkse gesprekspartners te woord gestaan – en dat was minder geharnast dan voorheen.