'Beperken van reïntegratie is verspilling menselijk kapitaal'

Uitkeringsinstantie UWV hielp zo veel mensen aan een baan, dat het budget voor reïntegratie van WAO’ers op is. Zij mogen alleen nog op eigen verzoek worden geholpen.

676.800 werkzoekenden meldden zich in crisisjaar 2009 aan de loketten van uitkeringsinstantie UWV. Van hen vonden 254.000 snel weer een baan, 100.000 mensen bleven met korter werken (deeltijd-WW) aan de slag. Directeur Joop Linthorst is bij de presentatie van de cijfers vandaag niet ontevreden. „We zijn behoorlijk innovatief geweest in het aanpakken van de crisis.”

Door de samenwerking tussen bedrijven, gemeenten, uitzendbureaus en UWV in de regionale mobiliteitscentra zijn veel mensen al heel vroeg naar ander werk begeleid, zegt de directeur van het Uitkeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) in Amsterdam.

De 33 mobiliteitscentra vormen de sleutel van het succes?

„Het mooie van die centra is dat je met bescheiden middelen en een flexibele structuur snel kunt schakelen. Je kunt, doordat je in de regio tussen de bedrijven zit, maatwerk leveren. Door de deeltijd-WW zagen we bovendien al vroeg welke bedrijven in de problemen kwamen en konden we gericht aan de slag om mensen al voor ontslag aan ander werk te helpen.”

Die mobiliteitscentra zijn opgericht als crisismaatregel omdat een hoge werkloosheid werd voorspeld. Moeten ze blijven?

„Het is een gouden kans. Al voor de crisis werd over het organiseren van een regionale arbeidsmarkt gepraat, maar er gebeurde weinig. Door de crisis zijn we uit het praatcircus in het doecircus terechtgekomen. De mobiliteitscentra hebben een grote slagkracht.”

Voelt minister Piet Hein Donner (Sociale Zaken, CDA) ervoor?

„Zeker. Hij is een groot voorstander van de mobiliteitscentra en heeft er subsidie aan gegeven. Ook de Tweede Kamer en de sociale partners voelen ervoor om nu door te pakken met de mobiliteitscentra. Als de crisis voorbij is, kunnen de centra ook een grote rol vervullen. Nu is er een tekort aan banen; als de economie aantrekt, krijgen we te maken met een tekort aan mensen. Dat vergt andere ingrepen op de arbeidsmarkt.”

Politieke partijen zijn op zoek naar besparingen. Sommige menen dat gemeenten de bemiddeling van werklozen maar moeten overnemen.

„Tja, het CDA zou ons werk willen onderbrengen bij gemeenten. De SP wil het UWV helemaal opheffen. Het is bijna een pavlovreactie: alsof het UWV een log, geldverspillend instituut is. Dat zijn hardnekkige beelden uit een grijs verleden. In werkelijkheid hebben we bewezen efficiënt te zijn en we hebben enorme besparingen gerealiseerd. In ruim tien jaar tijd hebben we 1 miljard ingelopen op ons budget dat ruim 2 miljard bedroeg. We doen ons werk met de helft van het geld en de helft van het personeel. Laat eerst eens aangetoond worden dat gemeenten dit beter en goedkoper kunnen.”

U heeft daar geen vertrouwen in?

„Ik denk dat wij het efficiënter kunnen, en de dienstverlening is van goede kwaliteit. Met liefst 431 gemeenten dreigt beleid te versnipperen. Dan is het huidige samenwerkingsmodel met gemeenten veruit te verkiezen. Het UWV boekt met grote aantallen werklozen goede resultaten. We hebben een enorme hoeveelheid relaties met het bedrijfsleven. Grote groepen jongeren en 45-plussers hebben we snel aan ander werk kunnen helpen. Ook met speciale doelgroepen als Wajongers gaat het beter dan ooit. Nederland telt 192.500 jonge gehandicapten tot 27 jaar. Zo’n 48.000 van hen zijn aan het werk. Doe ons dat maar na.”

Nog een dreiging vanuit Den Haag: verkorting van de WW van drie naar één jaar.

„Als je de WW gebruikt als een regeling om mensen van werk naar werk te begeleiden, dan kan dat een goede manier zijn om te bezuinigen. In een normale arbeidsmarkt vinden de meeste werklozen binnen een jaar een baan. Verkorting hoeft dus geen ramp te zijn. Maar dan moet je wel de mogelijkheid tot intensieve hulp en begeleiding bieden. Maar de VVD wil een kortere WW en het UWV opheffen. Dan laat je mensen wel heel erg hangen.”

CDA en PvdA willen dat de werkgever de eerste zes maanden WW betaalt.

„Als je de WW beperkt tot één jaar is het niet logisch om de werkgevers het eerste halfjaar te laten betalen. Zij verkeren in grote problemen, anders zouden ze niemand ontslaan. Stel: een werkgever gaat failliet, wie moet dan die zes maanden betalen? Bovendien: de helft van de mensen aan onze loketten heeft helemaal geen werkgever, bijvoorbeeld omdat ze uitzendkracht zijn. Deze oplossing versterkt alleen maar de kloof tussen de insiders, de mensen met vaste banen, en de outsiders met flexibele contracten. Je zet de flexwerkers daarmee in de kou.”

Intussen is wel uw reïntegratiebudget voor 2010 bijna op en kan u een deel van de werklozen niet meer helpen.

„Dat budget is elk jaar kleiner geworden. Het Rijk wil dat we reïntegratie selectiever inzetten. 84 procent van de werklozen vindt immers binnen een jaar een baan. We gaan het geld alleen nog gebruiken voor mensen die langer dan 12 maanden werkloos zijn, of voor de hele moeilijke gevallen. Daarmee zullen mensen in de kou blijven staan. Ik vind dat we doorslaan naar de extreem zuinige kant. Je moet in iedereen investeren juist omdat de arbeidsmarkt binnen een paar jaar omslaat en we structurele krapte krijgen.”

U heeft vorig jaar het reïntegratiebudget voor arbeidsongeschikten met 17 miljoen overschreden. Mag u arbeidsongeschikten van de minister niet meer ‘op eigen initiatief’ werk aanbieden?

„Inderdaad. We gaan dus niets meer doen met ons bestand arbeidsongeschikten, hoewel er honderdduizenden mensen in de WAO zitten. Alleen als ze zelf hun vinger opsteken mogen we helpen.”

Honderdduizenden mensen blijven op de bank zitten, terwijl een deel van hen met enige steun weer aan de slag zou kunnen?

„We benaderen hen niet meer actief.”

Wat vindt u daarvan?

„Het beeld rondom reïntegratie is totaal gekanteld. Eerst moest iedereen geholpen worden. Nu willen partijen er helemaal vanaf. Ik ben er niet blij mee. Het is verspilling van menselijk kapitaal.”