Stemmen de lijsttrekkers eigenlijk op zichzelf?

Het is een bekend beeld: op verkiezingsdag tonen de journaals lijsttrekkers die voor het oog van de camera’s hun stem uitbrengen. Hans Kempen uit Rotterdam denkt dat het een beetje zelfzuchtig zou zijn wanneer zij op zichzelf zouden stemmen. Zijn vraag is dus: doen ze dat? Of is er een etiquetteregel die bepaalt dat ze bijvoorbeeld altijd voor de nummer twee kiezen?

Lijsttrekkers praten er onderling niet over, maar volgens D66-leider Alexander Pechtold is het niet op jezelf stemmen toch een ongeschreven regel. „Of in elk geval een mooie traditie.” Zijn collega’s vallen hem bij; ze stemmen nooit op zichzelf, zeggen ze allemaal. „Ik zou me diep generen als ik daar in dat hokje sta en mezelf moest aankruisen”, oordeelt Femke Halsema, in 2003 en 2006 lijsttrekker van GroenLinks. Ze stemde de vorige keer op Ineke van Gent, en ook al eens op Kees Vendrik, vertelt ze.

Premier Balkenende redeneert dat hij als lijsttrekker „voldoende voorkeurstemmen krijgt. Dus stemt hij inderdaad altijd op de nummer twee, ongeacht wie daar staat”, laat zijn woordvoerder weten. Dat waren de afgelopen keren Maria van der Hoeven en Maxime Verhagen.

Maar op nummer twee stemmen is niet standaard. Lijsttrekker van de VVD Mark Rutte: „Ik stem altijd op een vrouw. Gewoon, een vrouw die ik goed vind. ” Van afzwaaiend PvdA-leider Wouter Bos is bekend dat hij bij de vorige verkiezingen voor Nebahat Albayrak koos (nummer twee én vrouw). „Ik stem meestal op iemand die ik wel wat bijzondere waardering waard vind en als het even kan op een vrouw.”

Uit principe op een vrouw stemmen, vindt Pechtold niet meer nodig. „Bij onze lijst voor de komende verkiezingen is de verdeling man-vrouw ongeveer gelijk. Dus dat is geen issue meer. Ik kies voor iemand die ik het gun. Bij de gemeenteraadsverkiezingen heb ik op mijn buurman gestemd, die was campagneleider.”

De nieuwe SP-fractievoorzitter (nog geen lijsttrekker) Emile Roemer heeft bij het inwerken niet te horen gekregen dat je als lijstaanvoerder op een ander moet stemmen. De vier keer dat hij in Boxmeer lijsttrekker bij de gemeenteraadsverkiezingen was, koos hij echter nooit voor zichzelf. Bij de Tweede Kamerverkiezingen stemde hij in het verleden wel voor de bovenste van de lijst. „Die had ik dan tenslotte als partijlid zelf verkozen”. Voor de komende verkiezingen weet Roemer het nog niet. „Eerst maar eens officieel lijsttrekker worden”, vindt hij.