Rechter kan hulp vragen bij Hoge Raad

Rechters krijgen de mogelijkheid de Hoge Raad direct om hulp te vragen bij de interpretatie van (nieuwe) rechtsregels. Dat staat in een nog niet openbaar gemaakt voorstel van demissionair minister Ernst Hirsch Ballin (Justitie, CDA). Op korte termijn zal het kabinet zich hierover buigen.

Afgelopen zomer werd al bekend dat het kabinet de Hoge Raad bij massaschadezaken sneller wil inschakelen, om zo tijd te besparen en schikkingen te stimuleren. Hirsch Ballin heeft nu besloten de mogelijkheid om ‘voorvragen’ te stellen niet te beperken tot massaschadezaken. De procedure die hij voorstelt heeft betrekking op alle civiele zaken.

Bij zogenoemde ‘prejudiciële vragen’ kunnen rechters de Hoge Raad, de hoogste rechtsprekende instantie in Nederland, uitleg vragen over rechtsregels. Het voordeel is dat niet op een ‘gewone’ procedure in cassatie, een beroep bij het hoogste rechtscollege tegen een uitspraak door een lagere rechter, hoeft te worden gewacht.

Een rechtsvraag heeft vooral zin als het antwoord van betekenis is voor talrijke vergelijkbare zaken. Een voorbeeld: of en onder welke omstandigheden kan de werkgever van een asbestslachtoffer aansprakelijk worden gesteld, terwijl de verjaringstermijn is verlopen?

Lagere rechters mogen vragen indienen. De Hoge Raad bepaalt zelf of een zaak zich leent voor de prejudiciële procedure.

Met zijn voorstel wil Hirsch Ballin voorkomen dat zaken met grote maatschappelijke belangen zich voortslepen. Een voorbeeld van een kwestie die zich zou hebben geleend voor de nieuwe procedure is de Dexia-zaak, met 190.000 gedupeerde beleggers. Een tijdig antwoord van de Hoge Raad kan een einde maken aan de onzekerheid die ontstaat wanneer het antwoord op een belangrijke rechtsvraag lange tijd onduidelijk blijft.

De prejudiciële procedure kan bijdragen aan de bereidheid van de schadeveroorzaker om over een collectieve schikking te praten, redeneert Hirsch Ballin. Ook kan een snelle reactie veel individuele procedures overbodig maken.

Met de regeling komt Hirsch Ballin tegemoet aan de aanbeveling van de commissie die onder leiding van A. Hammerstein, raadsheer bij de Hoge Raad, in 2008 een rapport uitbracht over de normstellende rol van de Raad.

Het voorstel past bij de versterking van de rechtsvormende taak van de hoogste rechtsprekende instantie. Binnen de rechterlijke macht in Nederland waren prejudiciële vragen tot nu toe niet mogelijk. De Hoge Raad kan al wel rechtsvragen voorleggen aan het Europese Hof van Justitie.

Lees het rapport-Hammerstein op nrc.nl/binnenland