Oppositie in Birma staat buitenspel

De Birmese kieswet dwong oppositiepartij NLD te kiezen:

Boegbeeld Aung San Suu Kyi en andere coryfeeën uit de partij gooien, of helemaal niet meedoen aan de verkiezingen.

Het Centraal Comité van Birma’s belangrijkste oppositiepartij stond gisteren voor een onmogelijke keuze. Meedoen met de verkiezingen, en boegbeeld Aung San Suu Kyi en andere coryfeeën uit de partij gooien? Of niet meedoen, de partij laten ontbinden en zo de kans verspelen op een rol in de toekomst van Birma?

Van tevoren was de Nationale Liga voor Democratie (NLD) verdeeld. Maar vorige week sprak The Lady, zoals Suu Kyi wordt genoemd. De partij moest er volgens haar „niet eens aan denken om mee te doen”. En binnen de NLD is haar wil wet, dus werd gisteren in Rangoon het doodvonnis van de partij bezegeld.

De boycot komt nadat de militaire junta twee weken geleden de spelregels bekendmaakte voor de verkiezingen, die waarschijnlijk in oktober of november zullen plaatsvinden. Die kieswetten bleken nog restrictiever dan verwacht. Zoals de bepaling dat partijen geen leden mogen hebben die door een rechtbank zijn veroordeeld, op straffe van ontbinding. Niet alleen Aung San Suu Kyi en andere NLD-prominenten worden daardoor de politiek uitgeschopt, maar álle ruim tweeduizend politieke gevangenen. Suu Kyi staat onder huisarrest.

Ook andere bepalingen baren zorgen. Zo zal de junta een kiescomité benoemen dat aanzienlijke macht krijgt om partijen aan banden te leggen. De regels voor het financieren van de campagne bevoordelen regeringsgezinde partijen. En het leger kan de verkiezingen afgelasten in ‘conflictgebieden’. Dat zou gebruikt kunnen worden tegen etnische minderheden, als hun gewapende rebellengroepen blijven weigeren zich in te laten lijven door het Birmese leger, zoals het regime wil. „Er was enig geloof dat de regering internationale erkenning wilde en het geheel nog een democratisch tintje zou geven”, zegt een westerse diplomaat vanuit Rangoon. „Maar ze hebben ervoor gekozen dat niet de doen.”

Al vóór publicatie van de kieswetten wilden sommige NLD-prominenten de verkiezingen boycotten. Belangrijke partijleiders, zoals de 80-jarige Win Tin die in 2008 vrijkwam na 19 jaar gevangenschap, bleven vasthouden aan eisen die de regering nooit zou inwilligen, zoals herziening van de nieuwe grondwet en vrijlating van alle politieke gevangenen. Aan de andere kant waren er leden die wilden deelnemen om in elk geval betrokken te worden bij de nieuwe regering, die er hoe dan ook komt.

De keuze die de junta de partij dwong te maken, zorgde dat de pragmatici het verloren. De partij kan niet zonder Suu Kyi en andere gevangen activisten; aan hen dankt de NLD haar steun. „Zonder hen stelt de NLD niets voor”, zegt journalist Sein Win van website Mizzima vanuit Thailand. Alleen als Suu Kyi en andere politiek gevangenen zelf hadden voorgesteld uit de partij te stappen, had de NLD volgens hem nog kunnen besluiten tot deelname. Het zou niet de eerste keer zijn; in 1991 moest Suu Kyi ook tijdelijk uit de partij stappen.

De consequentie is nu dat de NLD irrelevant dreigt te worden, een proces dat al was begonnen door interne verdeeldheid, een hoogbejaarde partijleiding en vooral de tegenwerking door de junta. Al zijn er nog andere mogelijkheden, zoals politiek analist in ballingschap Win Min zegt. NLD-leden zouden een nieuwe partij kunnen oprichten. Als Aung San Suu Kyi hen openlijk zou steunen, zouden ze volgens hem een kans maken. Maar er zijn nog geen tekenen dat partijleden zo’n stap voorbereiden.

Steun van Suu Kyi zou een wereld van verschil maken, voor welke partij dan ook. Zij is een icoon, en gewone Birmezen kennen haar. In tegenstelling tot de activisten die zich wél kandidaat stellen. Zoals voormalig studentenleider Phyo Min Thein, die aangekondigde de Democratische Partij van het Volk te beginnen. „Hij is kansloos, want hij is alleen bekend in politieke kringen”, zegt Sein Win.

Ook hebben drie dochters van voormalige premiers zich verzameld in de Democratische Partij. Maar hun vaders zijn in de roerige geschiedenis van Birma niet onomstreden. Niet zoals Aung San, de vader van Aung San Suu Kyi, die een nationale held is uit de strijd tegen de Britten en kort voor de onafhankelijkheid werd doodgeschoten. „In de Birmese politiek moet je laten zien hoeveel je voor het land hebt opgeofferd”, zegt Sein Win. En in dat opzicht zijn er weinig die in de buurt komen van Aung San Suu Kyi.

Lees meer over Birma op de website www.mizzima.com