Kieswetten Birma dwingen partij Suu Kyi tot boycot

De partij van Aung San Suu Kyi boycot de verkiezingen in Birma. Nadat ‘The Lady’ daartoe eerder zelf opriep waren er ook weinig alternatieven meer.

Het centraal comité van de Nationale Liga voor Democratie (NLD), Birma’s belangrijkste oppositiepartij, stond dit weekeinde voor een onmogelijke keuze. Meedoen met de verkiezingen, en boegbeeld Aung San Suu Kyi en andere coryfeeën uit de partij gooien? Of niet meedoen, de partij laten ontbinden en zo de kans verspelen op een rol in de toekomst van Birma?

Van tevoren was de partij verdeeld. Maar vorige week sprak The Lady, zoals Suu Kyi wordt genoemd. De partij moest er volgens haar „niet eens aan denken om mee te doen”. En binnen de NLD is haar wil wet, dus zette de partij zich in Rangoon buiten spel. „We hebben besloten de partij niet te registreren, onder de oneerlijke regels van het regime”, zegt Ohn Kyaing, lid van de 20-koppige partijleiding. Volgens hem was het besluit unaniem.

De boycot komt nadat de militaire junta twee weken geleden de spelregels bekendmaakte voor de verkiezingen, waarschijnlijk in oktober of november. De kieswetten bleken nog restrictiever dan de oppositie al verwachtte. Zoals de bepaling dat partijen geen leden mogen hebben die door een rechtbank zijn veroordeeld, op straffe van ontbinding. Niet alleen Aung San Suu Kyi en andere NLD-prominenten worden daardoor de politiek uitgewerkt, maar álle ruim 2.000 politieke gevangenen.

De kieswet bepaalt verder dat er een kiescomité kom dat partijen aan banden kan leggen. De regels voor het financieren van de campagne bevoordelen regeringsgezinde partijen. En het leger kan de verkiezingen afgelasten in ‘conflictgebieden’. Die bepaling zou gebruikt kunnen worden tegen etnische minderheden, als hun gewapende rebellengroepen blijven weigeren zich te laten inlijven door het Birmese leger, zoals het regime wil. „Er was enig geloof dat de regering internationale erkenning wilde en het geheel nog een democratisch tintje zou geven”, zegt een westerse diplomaat vanuit Rangoon. „Maar ze hebben ervoor gekozen dat niet de doen.”

Ook vóór publicatie van de kieswetten wilden sommige NLD-prominenten de verkiezingen boycotten. Partijleiders zoals Ohn Kyaing en de 80-jarige Win Tin, die in 2008 vrijkwam na 19 jaar gevangenschap, bleven vasthouden aan eisen zoals herziening van de nieuwe grondwet en vrijlating van alle politieke gevangenen. Volgens de nieuwe bepalingen moeten politieke partijen juist „de grondwet verdedigen”. Aan de andere kant waren er leden zoals Khin Maung Shwe (67), die wilden deelnemen om in elk geval betrokken te worden bij de nieuwe regering.

De keuze die de partij nu gemaakt heeft, betekent dat de pragmatici hebben verloren. De partij kan niet zonder Suu Kyi en andere gevangen activisten; aan hen dankt de NLD haar steun. „Zonder hun stelt de NLD niets voor”, zegt journalist Sein Win van website Mizzima, vanuit Thailand.

De consequentie is nu dat de NLD irrelevant dreigt te worden. Dat proces was al begonnen door interne verdeeldheid, een hoogbejaarde partijleiding en vooral door tegenwerking van de junta. Al zijn er nog andere mogelijkheden, zoals politiek analist in ballingschap Win Min zegt. NLD-leden zouden een nieuwe partij kunnen oprichten, wellicht samen met andere democratieactivisten en etnische minderheden. Als Aung San Suu Kyi hen openlijk zou steunen, zouden ze volgens hem een kans maken. Maar volgens Ohn Kyaing zijn partijleden daar nog niet mee bezig, terwijl partijen zich uiterlijk de eerste week van mei moeten registreren. Hij zegt dat de NLD-leden ook zonder partij zullen blijven strijden voor „democratie, mensenrechten en vrede, onder leiding van Aung San Suu Kyi”.

Steun van Suu Kyi zou een wereld van verschil maken, voor welke partij dan ook. Zij is een icoon, en gewone Birmezen kennen haar. In tegenstelling tot de onbekende activisten die zich wél kandidaat gaan stellen.

Of de drie dochters van voormalige premiers die zich hebben verzameld in de Democratische Partij. Maar hun vaders zijn in de roerige geschiedenis van Birma niet onomstreden. Niet zoals Aung San, de vader van Aung San Suu Kyi. Hij is een nationale held uit de onafhankelijkheidsstrijd tegen de Britten. Kort voor de onafhankelijkheid werd hij doodgeschoten. „In de Birmese politiek moet je als kandidaat laten zien hoeveel je voor het land hebt opgeofferd”, zegt Sein Win. En in dat opzicht zijn er weinig die in de buurt komen van Aung San Suu Kyi.