Grotere beurs ziet handel teruglopen

De beurzen van Amsterdam en Parijs kondigden tien jaar geleden hun fusie aan tot Euronext, dat in 2007 samenging met de beurs van New York. Maar de beurs loopt intussen leeg.

Daar gaat er weer één.

Het bod van investeringsmaatschappij NPM op grafisch bedrijf Punch Graphix zal maar weinigen zijn opgevallen. Maar in de bestuurskamer van Euronext is het zeker niet onopgemerkt gebleven. Want met de overname verdwijnt Punch Graphix van de beurs. En dat is al jarenlang een trend: meer bedrijven verlaten de beurs dan dat er bijkomen.

Het leidt tot zorgen op het Damrak. Het is ook niet wat ze daar voor ogen hadden toen ze zich aansloten bij de beurzen van Parijs en Brussel. De fusie tot Euronext werd tien jaar geleden aangekondigd. In 2002 sloten de Portugese beurs en de Britse derivatenbeurs Liffe zich aan. En in 2007 fuseerde Euronext met de New York Stock Exchange tot NYSE Euronext.

Het teruglopende aantal beursfondsen zou – was in maart 2000 de verwachting – worden gecompenseerd door meer internationale handel. Dat gebeurde ook. Euronext is in Europa nu het toonaangevende handelsplatform. Dit bleek afgelopen week, toen het bedrijf bekendmaakte dat het op 19 maart 13,4 miljard orders verwerkte, 24 procent van alle geboekte orders in Europa.

Tegenslagen zijn er ook. De Amsterdamse beurs zag veel fondsen vertrekken, de concurrentie van alternatieve handelsplatformen neemt toe en volgens critici is er te weinig innovatie om de bedrijven en beleggers vast te houden.

„Als we ons niet bij Euronext hadden aangesloten waren we nu een provinciale beurs geweest”, zegt bestuursvoorzitter Joost van der Does de Willebois van Euronext Amsterdam. De belegger is volgens hem beter geworden van de fusie. „Er is een groter aanbod van producten en nergens vind je zo’n diverse en liquide markt waar je de beste prijs kunt krijgen.”

NYSE Euronext is wat omvang van handel betreft wereldwijd de grootste. Voor de Europese aangesloten beurzen is er nu één platform, waardoor handelsbarrières tussen de verschillende landen zijn weggenomen. Maar is het ideaal van een echte Europese handelsvloer er gekomen? Volgens Jan Maarten Slagter, directeur van de Vereniging voor Effectenbezitters (VEB) niet helemaal. „Die Europese handel is er wel in de grote bedrijven, maar niet waar het lokale fondsen betreft.”

Optiespecialist Cees Smit, oprichter en directeur van Today’s Beheer en Today’s Brokers, is kritisch: „Ik heb de aansluiting bij Euronext nooit een succes gevonden. Amsterdam was leidend in de wereldwijde derivatenhandel. Ze zijn nu minder innovatief dan vroeger en er is concurrentie van alternatieve handelsplatformen die veel goedkoper zijn.”

Die alternatieve platformen vormen sinds enkele jaren een reële bedreiging. Het Damrak raakte de afgelopen twee jaar 25 procent van de handelsomzet kwijt, zegt Van der Does de Willebois. „Het stabiliseert nu enigszins. We hebben als Euronext de prijzen al verlaagd, dat kon onder meer door de samenwerking. Maar een bank plaatst een order daar waar die het goedkoopste wordt uitgevoerd.”

Een grote organisatie als Euronext kan daar bijna niet tegenop. Nieuwe concurrenten als Turquoise en Chi-X halen klanten weg bij Euronext. De ‘alternatieven’ kwamen op nadat de Europese Commissie de Mifid (Markets in financial instruments directive) invoerde, om de concurrentie in de effectenhandel te vergroten.

Volgens Van der Does de Willebois brengt Mifid risico’s met zich mee. „Iedereen is nu het overzicht kwijt. Er is een versplintering van de handel die mij grote zorgen baart. De belegger weet niet meer waar zijn order wordt uitgevoerd en het over the counter(OTC) handelen [het handelen tussen twee partijen onderling buiten de beurs om, red.] is door Mifid enorm toegenomen.”

Volgens de Euronext-directeur is de huidige trend een opmaat naar een nieuwe crisis. „De financiële crisis begon met de handel in producten die niet via de beurs gingen. Nu gebeurt dat ook met aandelen. Op de OTC-markt in Amsterdam wordt nu tweemaal zoveel verhandeld als enkele jaren geleden. Deze handel is niet transparant, een groot gedeelte speelt zich af buiten het zicht van de toezichthouders. Als de wet niet snel wordt herzien, riskeren we een nieuwe crisis.”

Net als het weglekken van de handel tien jaar geleden niet was voorzien, is ook de leegloop onverwacht. Toen Euronext startte was de internetzeepbel op het hoogtepunt. Bedrijven verdrongen zich om een notering. Vele vertrokken snel weer. Daar kon Amsterdam weinig aan doen. Bedrijven kwamen op de hype en vertrokken toen de zeepbel barstte.

Maar de leegloop van toen verbleekt bij die van de afgelopen jaren. De overnamegolf die Nederlandse bedrijven trof zorgde voor het verdwijnen van traditionele AEX-fondsen als ABN Amro, Fortis, Hagemeyer en Numico. „De leegloop van de laatste jaren is zorgwekkend”, zegt Van der Does de Willebois.

Amsterdam wil meer internationale bedrijven naar het Damrak halen. Van der Does de Willebois was onlangs in China en probeerde bedrijven daar te interesseren voor een beursgang in Nederland. „Maar je hebt een Nederlandse bank nodig die zo’n bedrijf begeleidt naar het Damrak. En vergeet het maar, die is er niet meer”, zegt hij verwijzend naar vooral de opsplitsing van ABN Amro.

Henk Arnold Sijnja, advocaat bij Linklaters, stelt ook dat de beurs last heeft van de klap die de banken de afgelopen jaren kregen. „De dominantie van de buitenlandse zakenbanken is gegroeid. Als een bedrijf moet kiezen of ze in Nederland of elders naar de beurs gaan, nemen ze vaker alleen een Angelsaksische bank in de arm”, zegt Sijnja. „Deze banken kijken dan toch vaak naar de Londense beurs, omdat ze daar zitten en die beurs het beste kennen.”

Volgens Sijnja zou Euronext innovatiever bezig moeten zijn. Steeds bedenken waar de markt is. „Anders kunnen ze in de marge gedrukt worden. En dat heeft ook weer een negatieve impact op de Nederlandse financiële sector. Ook gerelateerde sectoren, zoals de accountancy en advocatuur, worden beïnvloed.”

Maar Sijnja is desondanks positief over de fusie die een einde maakte aan de onafhankelijkheid van het Damrak. „Als ze geen onderdeel van Euronext was geworden, zou het Damrak zijn gemarginaliseerd.” Slagter is het met hem eens. „Als het Damrak zich niet bij Euronext had aangesloten zouden de kosten veel hoger zijn geweest. Dan was het een kwestie van stilstaand water.”

De leegloop is het afgelopen jaar afgenomen, onder meer omdat het aantal overnames sterk afnam. En Van der Does de Willebois is voorzichtig optimistisch. Er was zelfs weer een grote beursintroductie: verzekeraar Delta Lloyd ging begin november naar het Damrak – de grootste beursgang in West-Europa in 2009.

De hoop van Euronext is nu gevestigd op de financiële instellingen. Wellicht gaat ABN Amro weer naar de beurs als de overheid uit de bank wil stappen, of verzekeraar Nationale Nederlanden als die van ING wordt afgesplitst.