De neuro en de zeuro als ultieme oplossing

In de discussie over oorzaken van de eurocrisis is Duitsland met zijn overschot op de betalingsbalans de gebeten hond. Dat is onterecht.

Is de eurozone een microkosmos voor de wereldeconomie? De meest aangehaalde onderliggende reden voor de kredietcrisis en de recessie die daar op volgde zijn de zogenoemde ‘mondiale onevenwichtigheden’: Aziatische landen, met China in de hoofdrol, streven naar forse en duurzame overschotten op hun handels- en betalingsbalans. Veel westerse landen, met de Verenigde Staten voorop, waren gedwongen dit spaaroverschot te absorberen, met alle gevolgen van dien: te veel en te goedkoop geld, uit de hand lopende kredietverlening en zeepbellen op de markt voor onroerend goed en de krediethandel.

Op deze lezing is heel wat af te dingen, al was het maar omdat het de Verenigde Staten en zijn bedrijven en inwoners in de rol duwt van slachtoffers die tegen hun zin gedwongen werden duur te gaan wonen en in SUV’s rond te gaan rijden. Maar nu de verhoudingen verharden, en het Congres druk uitoefent op de regering-Obama om China te veroordelen als valutamanipulator en bijbehorende handelssancties mogelijk te maken, is deze visie wel relevant.

Interessant is dat in de diagnose van de recente crisis in de eurozone soortgelijke argumenten opduiken. Begin deze maand veroorzaakte de Franse minister van Financiën, Christine Lagarde de nodige deining door Duitsland te wijzen op het grote overschot op de betalingsbalans. Dat zou de zuidelijke eurolanden hebben opgescheept met te veel en te goedkoop geld, waardoor zij in de problemen zijn gekomen.

Duitsland heeft inderdaad een huizenhoog overschot op de betalingsbalans. Sinds in 1999 de euro werd ingevoerd is het zeer hard gegaan. In dat introductiejaar was er een tekort van 1,3 procent van het bruto binnenlands product op de betalingsbalans. In 2001 liep het gat dicht naar nul en in 2007 was er een overschot van maar liefst 7,9 procent. Sindsdien is het, onder invloed van de internationale recessie, wat gedaald, maar dit en volgend jaar stijgt het weer, tot mogelijk 5,4 procent.

De eurozone als geheel heeft geen noemenswaardige externe tekorten of overschotten. Die schommelen door de jaren heen tussen de plus 1 en minus 1 procent van het bbp van de eurolanden samen. Het is dus verleidelijk de ‘binnenlandse’ verhoudingen in euroland te zien als een optelsom van de gezamenlijke tekorten en overschotten. Dat is uiteraard niet waar: van alle Duitse export gaat bijvoorbeeld de helft naar buiten de eurolanden.

Toch tekent zich wel een scheidslijn af: zoals in bijgaande tabellen te zien is, houden de noordelijke landen er overschotten op na, terwijl de zuidelijke landen tekorten hebben. Ierland staat daar een beetje buiten, maar de verhoudingen zijn in de loop van de tijd schever gegroeid. Maar waarom? In wezen heeft Duitsland na de invoering van de euro zich de grote inspanning getroost goedkoper en productiever te worden. Het zogenoemde Harz-akkoord onder de regering-Schröder heeft daar een belangrijke bijdrage aan geleverd.

In wezen heeft Duitsland gedaan wat iedereen zich bij de invoering van de euro voornam: concurrerend worden, hervormingen doorvoeren en zorgen dat de economie zich kan redden zonder afhankelijk te zijn van devaluaties of revaluaties van de eigen munt. De vraag wordt dus of de zwaargewicht van de eurozone nu moet worden gestraft voor goed gedrag. Want als de overige, met name zuidelijke, landen hun loonkosten in de hand hadden gehouden en de productiviteit hadden verhoogd – zoals destijds afgesproken in de Lissabon-doelen, dan waren niet alleen de interne onevenwichtigheden in euroland beter binnen de perken gebleven, maar had de eurozone ook internationaal verband er als geheel veel beter voorgestaan.

De huidige dynamiek die is ingezet kan er makkelijk toe leiden dat de tekortlanden het nog moeilijker zullen krijgen en de overschotlanden juist makkelijker. Er is in dit verband al gepleit voor een opdeling van de eurozone in twee munten. Een noordelijke euro (de neuro) en een zuidelijke (de zeuro). Of dat iets oplost? De OESO, de club van rijke landen, zag er in zijn jongste rapport wijselijk van af Duitsland aan te zetten tot meer binnenlandse consumptie. Zij pleit voor hervormingen die de binnenlandse markt opener maken. Duitsland is geen China. Het speelt het spel volgens de regels. Spijtig dat de zeurolanden dat niet ook tijdig hebben gedaan.

NRC Handelsblad werkt voor deze rubriek samen met de website MeJudice, www.mejudice.nl

Lezers kunnen reageren op de bijdragen van Maarten Schinkel op nrc.nl/schinkel