CDA mikt op rechts

De hypotheekrenteaftrek en de studiefinanciering zijn veilig bij het CDA.

Tegelijk wil de partij dat de overheid fors minder uitgeeft.

Voor de presentatie van het verkiezingsprogram lekten er nog wat positieve punten uit voor het grote publiek: Bij het CDA zijn de hypotheekrenteaftrek en de studiefinanciering veilig. En de partij wil meer geld uitgeven aan onderwijs en zware criminelen een hogere maximumstraf kunnen opleggen – 40 jaar in plaats van 30 jaar.

Maar bij de presentatie viel aan de minder aantrekkelijk boodschap niet meer te ontkomen: het CDA vindt dat de overheid fors minder moet uitgeven. Die bezuinigingen moeten tot 2015 zijn opgelopen tot 18 miljard per jaar. Dat is ook nog eens een nettobedrag. Het CDA wil namelijk nog wel wat extra geld uitgeven, bijvoorbeeld voor verbetering het beroepsonderwijs. Die extra uitgaven moeten worden terugverdiend. Dat betekent dat de bruto bezuinigingen 20 miljard euro worden. Op die manier is in 2015 de begroting van de overheid weer in evenwicht. Dat is een hard doel van het CDA, aldus kandidaat-lijsttrekker Jan Peter Balkenende. Nu geeft de overheid ruim vijf procent meer uit dan er binnenkomt.

Hoe dat harde doel te bereiken? Door de stijging van de lonen te beperken. Door de gezondheidszorg in te krimpen, en burgers zelf meer voor de zorg te laten betalen. Door de werkloosheidswet te versoberen: wie werkloos wordt krijgt straks nog maar een jaar een WW-uitkering. Nu is dat soms meer dan drie jaar. En het CDA wil doorgaan met de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar. Dit moet zelfs eerder beginnen dan gepland. In 2015 zou die AOW-leeftijd naar 65,5 jaar moeten, in 2020 naar 66 jaar en 2025 naar 67 jaar.

„Met dit programma kan Nederland verder”, zei Jan Peter Balkenende gisteren bij de presentatie. „Verder dus met het voorbereiden op de toekomst.” Grote verrassingen had het de programcommissie niet echt in petto. Geen verandering van de hypotheekrenteaftrek, niet de basisbeurs afschaffen, een pas op de plaats maken met de kilometerheffing, coffeeshops dicht, een strafdienstplicht voor jonge criminelen. Met dit program gaat het CDA na de jaren van samenwerking met de PvdA weer een rechts-conservatieve koers varen.

Electorale risico’s worden gemeden. In de afgelopen jaren waren er in CDA-kringen geluiden dat de afrek van de hypotheekrente wellicht versoberd zou moeten worden. Maar dit gaat dus niet gebeuren. Dit systeem is volgens vele deskundigen te duur geworden en subsidieert te veel de rijkere mensen. Maar het is ook traditioneel een politiek gevoelig punt. Formeel is de reden dat onzekerheid over de hypotheekrenteaftrek slecht is voor de woningmarkt. Maar de angst dat honderdduizenden woningbezitters de partij op 9 juni niet zien staan, speelt ongetwijfeld mee. Hoewel 63 procent van de bevolking, zo blijkt uit TNS Nipo-onderzoek in opdracht van de Volkskrant, beperking van de renteaftrek aanvaardbaar vindt.

Het CDA wil dus wel, noodgedwongen door de economische omstandigheden, fiks hervormen en ombuigen. De precieze details daarvan zijn nog niet bekend. De partijtop wil de komende weken „heldere keuzes” maken, zoals Balkenende zei, aan de hand van rapporten van twintig ambtelijke werkgroepen die deze week uitkomen.

Wordt het CDA met dit program weer een regeringspartij? Samenwerking met de PVV wordt moeilijk, omdat Geert Wilders hard ageert tegen de islam en van de AOW-verhoging een breekpunt zegt te maken. Een nieuwe coalitie met PvdA ligt ook nog niet voor de hand. Hoewel de partij van Job Cohen haar program nog niet heeft gepresenteerd, is al bekend dat deze partij de renteaftrek wel wil versoberen. Ook denken de sociaal-democraten anders over het softdrugsbeleid en bezuinigingen in de zorg. En de PvdA wil veel minder snel bezuinigen dan het CDA gisteren heeft voorgesteld. Tenzij de leden van het CDA de komende weken de scherpe kanten van het program weten af te krijgen. En na verkiezingen worden veel standpunten weer vloeibaar.