CDA buigt weer naar rechts

Niet tornen aan hypotheekrenteaftrek. Wel ruim 20 miljard euro bezuinigen. Het verkiezingsprogramma van het CDA heeft nauwelijks verrassingen.

Voor de presentatie van het verkiezingsprogramma lekten de positieve punten uit voor het grote publiek. Bij het CDA zijn de hypotheekrenteaftrek en de studiefinanciering veilig. En de partij wil meer geld uitgeven aan onderwijs en zware criminelen een hogere maximumstraf kunnen opleggen – 40 jaar in plaats van 30 jaar.

Maar bij de presentatie viel aan de minder aantrekkelijke boodschap niet meer te ontkomen: het CDA vindt dat de overheid fors minder moet uitgeven. Die bezuinigingen moeten tot 2015 zijn opgelopen tot 18 miljard per jaar. Dat is ook nog eens een nettobedrag. Het CDA wil namelijk nog wel wat extra geld uitgeven, bijvoorbeeld voor verbetering van het beroepsonderwijs. Die extra uitgaven moeten worden terugverdiend. Dat betekent dat de bruto bezuinigingen 20 miljard euro worden, een kleine tien procent van het totaal van de overheidsuitgaven. Op die manier is in 2015 de begroting van de overheid weer in evenwicht. Dat is een hard doel, aldus kandidaat-lijsttrekker Jan Peter Balkenende. Nu geeft de overheid ruim vijf procent meer uit dan er binnenkomt.

Hoe dat harde doel te bereiken? Door de stijging van de lonen te beperken. Door de gezondheidszorg in te krimpen, en burgers zelf meer voor de zorg te laten betalen. Door de werkloosheidswet te versoberen: wie werkloos wordt krijgt straks nog maar een jaar een WW-uitkering. Nu is dat soms meer dan drie jaar. En het CDA wil doorgaan met de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar. Dit moet eerder beginnen dan gepland: in 2015 naar 65,5 jaar, in 2020 naar 66 jaar, in 2025 naar 67.

„Met dit programma kan Nederland verder”, zei Balkenende. „Verder dus met het voorbereiden op de toekomst.” Verrassingen had de programcommissie niet in petto. Geen verandering van de hypotheekrenteaftrek, niet de basisbeurs afschaffen, pas op de plaats maken met de kilometerheffing, coffeeshops dicht, een strafdienstplicht voor jonge criminelen.

Met dit program gaat het CDA na de jaren van samenwerking met de PvdA weer een rechts-conservatieve koers varen. Electorale risico’s worden gemeden. In de afgelopen jaren waren er in CDA-kringen geluiden dat de afrek van de hypotheekrente wellicht versoberd zou moeten worden. Het Wetenschappelijk Instituut van het CDA bepleitte de invoering van een vlaktaks – één uniform belastingtarief. Daarmee zou ook de hypotheekrenteaftrek worden verlaagd, omdat het hoogste tarief zou verdwijnen. WI-directeur Raymond Gradus leek na de presentatie enigszins teleurgesteld. Voor elke belastingwijziging in het verleden zijn miljarden aan „smeergeld” gebruikt, verklaarde hij het ontbreken van de vlaktaks. „Dat geld hebben we nu gewoonweg niet,”

De hypotheekrenteaftrek blijft dus bij het CDA fier overeind. Dit systeem is volgens vele deskundigen te duur geworden en subsidieert te veel de rijkere mensen. Formeel is de reden dat onzekerheid over de aftrek slecht is voor de woningmarkt. Maar de angst dat honderdduizenden woningbezitters de partij op 9 juni niet zien staan, speelt ongetwijfeld mee. Hoewel 63 procent van de bevolking, zo blijkt uit TNS Nipo-onderzoek in opdracht van de Volkskrant, beperking van de renteaftrek aanvaardbaar vindt.

Het CDA wil dus wel, noodgedwongen door de economische omstandigheden, fiks hervormen en ombuigen. Anders dan GroenLinks en SP heeft het CDA daarover nog weinig details te melden. De partijtop wil de komende weken „heldere keuzes” maken, zoals Balkenende zei, aan de hand van rapporten van ambtelijke werkgroepen die donderdag uitkomen. Balkenende nam wel een voorschot op de discussie over vermindering van het aantal departementen. Dit willen bijna alle partijen. De CDA-leider zei te voelen voor een ministerie van Veiligheid, een samenvoeging van Binnenlandse Zaken en Justitie. Ook VROM en Verkeer en Waterstaat kunnen fuseren.

Wordt het CDA met dit program weer een regeringspartij? Op veel punten is het nog zo vaag dat er met veel partijen te praten is. De bezuinigingsbedragen sluiten bijna naadloos aan bij die van de VVD aan. Dus die partijen komen er wel uit, als ze na de verkiezingen met elkaar mogen onderhandelen. Samenwerking met de PVV wordt moeilijk, omdat Geert Wilders hard ageert tegen de islam en van de AOW-verhoging een breekpunt zegt te maken.

Een nieuwe coalitie met PvdA ligt ook nog niet voor de hand. Hoewel de partij van Job Cohen haar programma nog niet klaar heeft, is al bekend dat de PvdA de renteaftrek wil versoberen. Ook denken de sociaal-democraten anders over het softdrugs en bezuinigingen in de zorg. En de PvdA wil veel minder snel bezuinigen.

De CDA- leden kunnen nog proberen de scherpe kanten van het program af te krijgen. En na verkiezingen worden veel standpunten weer vloeibaar.