Iedereen kent zijn geluksschoenen

Het beeld van president Obama wordt deels bepaald door de foto’s van Callie Shell.

Ze volgde hem als kandidaat en tijdens zijn eerste honderd dagen als president.

Stel dat de president van Amerika je een geweldige baan aanbiedt. Wat doe je dan? Je zegt gewoon ‘nee’. Althans, dat is wat fotografe Callie Shell (49) vorig jaar deed toen Obama haar vroeg of ze de staffotograaf van het Witte Huis wilde worden. „Ik dacht, als ik dat doe, zeggen mensen later tegen me: ‘Wat heb je een leuke zoon’. En dan zou ik moeten antwoorden: ‘Vind ik ook, maar helaas heb ik daar weinig aan bijgedragen’.”

Shell legt over de telefoon uit dat ze het destijds een moeilijke beslissing vond, maar uiteindelijk voor haar gezin heeft gekozen. „Ik ben al acht jaar lang de officiële fotograaf van vicepresident Al Gore geweest. Dat was een loodzware baan. Als ik thuiskwam zat ik te knikkebollen aan de eettafel.”

In plaats daarvan vroeg Shell, die is getrouwd met fotograaf Vincent Musil en een achtjarige zoon heeft, aan Obama of ze voor Time Magazine de eerste honderd dagen van Obama’s presidentschap mocht vastleggen. „Ik ken Obama al een tijdje, ik heb hem gevolgd toen hij nog een presidentskandidaat was, dus ik hoopte dat hij zou instemmen.” Het plan werd goedgekeurd en op 4 mei 2009 publiceerde Time een uitgebreide fotoreportage van Shell met als titel 100 Days Behind the Lens: Barack Obama in Pictures. De foto’s tonen de president, gooiend met een American football in de Oval Office, zittend met alle zwarte senatoren onder een portret van Abraham Lincoln en op zijn eerste trip naar Europa en Irak. Daarnaast maakte Shell ook eindeloos veel beelden van Obama bellend, hangend en pratend met zijn stafleden op verschillende locaties in het Witte Huis.

Gedurende die alledaagse momenten is het volgens Shell lang niet altijd eenvoudig om een goede foto te maken. „Bij Clinton was het soms moeilijk om een foto te maken omdat er altijd veel te veel mensen om hem heen stonden. Bij Obama is het juist het tegenovergestelde. Soms zat ik een hele tijd bij hem en dan dacht ik: God, laat er alsjeblieft iemand binnenkomen.”

Haar eerste fotografische verslag van de huidige president verscheen in 2006 toen ze, op verzoek van Time, een reportage moest maken van een jong lid van de Senaat. Shell koos Obama. „Toen ik terugkwam op de redactie zei ik dat als deze man zich kandidaat zou stellen, ik vermoedde dat hij heel ver zou kunnen komen.”

In februari 2007 kondigde Obama zijn kandidatuur voor het presidentschap aan. De keuze om hem opnieuw te volgen had Shell snel gemaakt. Het werd een intense ervaring. „Obama kaartte onderwerpen aan waar voorheen niemand met elkaar over sprak: jonge militairen die waren omgekomen in Irak, de economische crisis, de slechte omstandigheden in het land.” In het begin was Shell nog verrast als mensen gedurende die politieke bijeenkomsten begonnen te huilen. „Maar naarmate ik vaker meeging, keek ik niet meer op van al die tranen.”

Tijdens de campagne fotografeerde Shell geregeld intieme momenten van het echtpaar Obama. Een paar keer betrapte ze het stel op het moment dat ze ergens in een hoekje, of in een lift, heel even hun voorhoofden tegen elkaar leggen. Een ander, inmiddels bekend beeld, is een foto van de Obama’s zittend in de campagnebus in New Hampshire. Michelle doet een dutje, haar hoofd leunend op de schouder van haar man die, duidelijk zeer vermoeid, een blik op een krant werpt. De foto maakte deel uit van een serie waarvoor Shell vorig jaar bij World Press Photo de eerste prijs won in de categorie ‘People in the News Stories’.

Hoe weet zij telkens die intimiteit vast te leggen? „Dat ligt in eerste instantie aan Obama zelf”, zegt Shell. „Iedere dag dat ik op campagne was, benadrukte ik telkens dat hij, of leden van zijn staf, het moesten zeggen als ik in de weg liep. Maar Obama heeft nooit tegen me geklaagd.”

Wat haar relatie tot deze presidentskandidaat ook anders maakte, is het gegeven dat ze iemand volgde van haar eigen generatie. „Obama is van mijn leeftijd, we hebben een kind van dezelfde leeftijd. Dat levert ons veel gesprekstof op.”

Juist die onderlinge openheid en betrokkenheid zorgden ervoor dat Shell zich niet geneerde om, toen Obama eenmaal tot president was gekozen, ook in het Witte Huis haar camera te richten op familiemomenten. Zo fotografeerde ze Obama’s dochters Sasha en Malia terwijl ze zich klaarmaken voor hun eerste schooldag in Washington. En maakte ze beelden van het presidentiële echtpaar, innig dansend op het Governor’s Ball in het Witte Huis. „Obama is duidelijk nog altijd erg verliefd op zijn vrouw”, zegt Shell.

In de loop der jaren heeft Shell gedurende het fotograferen zo haar eigen methodes ontwikkeld. „Ik probeer de foto zelf interessant te laten zijn, het beeld moet niet interessant zijn omdat de president erop staat.” Toch is dat vaak lastig. „Het leven van een politicus bestaat voor een groot deel uit wachten, rondhangen en bellen. Veel van de foto’s die ik maak, laten dat zien. Het gaat er dus om om juist in dat soort beelden de nuances aan te brengen.”

Al dat rondhangen levert haar uiteindelijk veel op. Zo maakte Shell, ergens halverwege de campagne, een opname van Obama die nu te boek staat als een van haar bekendste beelden. „Het was weer eens zo’n situatie waarbij we, in Providence, ergens in een wachtkamertje, moesten wachten. Obama zat in een kantoortje en ging bellen. Ondertussen legde hij zijn voeten op tafel. Dat was het moment waarop ik zag dat er in beide zolen een gat zat. Ik maakte meteen een foto. Obama moest erom lachen. Hij zei: ‘Het zijn mijn geluksschoenen. Ik wil ze niet kwijt, ze zitten veel te lekker.’ Twee dagen later heeft zijn persoonlijke assistent Reggie Love ze laten verzolen.”

Ze merkt dat bepaalde beelden van de president inmiddels een iconische status hebben verkregen. Het feit dat haar foto’s soms die krachtige uitwerking kunnen hebben doet haar sinds kort beseffen dat zij als fotograaf verantwoordelijk is voor de manier waarop zij Obama aan de wereld presenteert. „Veel mensen kennen inmiddels de foto met de schoenen en dichten er een extra betekenis aan toe. Het staat symbool voor zijn harde werken en zijn lage afkomst.”

Toen Shell in januari opnieuw een reportage voor Time maakte over het eenjarige presidentschap van Obama, mocht ze twintig minuten met hem meerijden in zijn limousine richting het Witte Huis. „Ik zat als een gek te fotograferen en ineens zei hij: ‘Neem even pauze. Hoe gaat het met je zoon?’ Ik zei: je bent nu president, je hebt wel belangrijker zaken aan je hoofd. Maar toen zei hij: ‘Dat is niet waar. Alles is belangrijk.’ Die opmerking typeert hem. Zo is Obama.”

Callie Shell houdt vandaag om 16.00 uur in het Nederlands Fotomuseum een lezing over haar fotoreportages. Informatie: nederlandsfotomuseum.nl.