Geestig en bevlogen kenner van Britse literatuur

Necrologie J.J. Peereboom, schreef meer dan vijftig jaar boekrecensies voor NRC, maar publiceerde ook zelf romans. Zaterdag overleed hij op 85-jarige leeftijd.

Als een man gekleed in een pak van boeken. Zo werd J.J. Peereboom afgebeeld op een spotprent van Siegfried Woldhek ter ere van zijn duizendste boekbespreking voor deze krant. De 85-jarige recensent-romancier, die meer dan een halve eeuw voor NRC (Handelsblad) schreef en zes literatuurchefs met zijn kennis voerde, overleed zaterdagochtend in zijn woonplaats Amsterdam.

De anglist J.J. Peereboom (of zoals vrienden en collega’s hem kenden: John) was de oudste nog schrijvende medewerker van de boekenbijlage van NRC Handelsblad; hij heeft als docent Engelse literatuur aan de Universiteit van Amsterdam nog les gegeven aan de huidige chef Boeken. Tot vorige maand, toen het lezen en schrijven hem door gezondheidsproblemen steeds moeilijker begon te vallen, stuurde hij gemiddeld elke twee weken een stuk. Nog maar een jaar geleden kwam hij dat altijd persoonlijk op de fiets naar de redactie brengen.

John Peereboom schreef over geschiedenis en theater, over biografieën en culturele monografieën, over onverwachte onderwerpen als swing en dans en wijn en chocola en soloseks; maar zijn specialiteit was de Britse literatuur. Zijn smaak was gevormd door zijn Engelse moeder en door zijn tijd in Londen (1958-1971), waar hij heen was gegaan na een vijf jaar durend correspondentschap in Parijs, en vanwaar hij stukken over toneel en literatuur stuurde naar Het Parool en de Nieuwe Rotterdamsche Courant.

John Peerebooms favoriete schrijvers waren de Angry Young Men – Kingsley Amis, John Osborne, Alan Sillitoe – maar hij was bepaald niet eenkennig. In het Cultureel Supplement (waar hij op verzoek van zijn vriend K.L. Poll sinds de oprichting in 1970 voor schreef), het CS Literair (1990-1996) en de bijlage Boeken hebben prachtige stukken van hem gestaan over zulke verschillende schrijvers als Graham Greene, Iris Murdoch, Harold Pinter, A.S. Byatt, Peter Carey, Joyce Carol Oates, William Trevor en niet te vergeten William Shakespeare. Altijd in een geheel eigen stijl die de lezer direct aansprak (in een typerende wij-vorm) en die werd gekenmerkt door ironie en onverwachte zinswendingen. „Is Edmund White niet zo langzamerhand oud genoeg om iets anders te schrijven dan seksboekjes?”, luidde de eerste zin van zijn op een na laatste recensie, een maand geleden.

,,Streng bekeken vind ik eigenlijk dat een roman inzicht moet bieden in menselijke verstandhoudingen,” zei Peereboom (Haarlem, 1924) in een interview naar aanleiding van zijn duizendste recensie (2008). Zelf schreef hij ook romans, zoals de geestige Walter Mitty-variatie Honkman’s reizen (1985) of Links en rechts (1992); maar die kregen minder aandacht dan zijn in Privé Domein verschenen ‘journalen’ Ik ben niets veranderd (1978) en Vraag niet waarom (1989). Veel van zijn autobiografische en essayistische werk verscheen eerst in Hollands Maandblad, waarvan hij sinds 1959 vaste medewerker en van 1990 tot 2001 redacteur was.

„Je hebt wel eens het gevoel: hoe goed dit is, dat zie ik alleen,” zei John Peereboom ooit over een van zijn all time favourites, Joyce Carey. Het was bepaald niet de enige schrijver voor wie hij zulk enthousiasme voelde. Tot op het laatst is hij bezig geweest met een recensie van het nieuwste boek van Rose Tremain – en zo is hij in het harnas gestorven. Het uniform van boeken waarin hij twee jaar geleden werd afgebeeld, zat hem als gegoten.

Lees boekrecensies van J.J. Peereboom op nrcboeken.nl

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Geestig en bevlogen kenner van Engelse literatuur (29 maart, pagina 10) staat dat J.J. Peereboom werd geboren in Haarlem. Hij werd geboren in Londen.