Het is weer lente

Als de kersenbomen bloeien, vieren Japanners een lentefeest: hanami. Koninginnedagtaferelen onder de kersenbloesem. Een impressie van oud-correspondent Hans van der Lugt.

Eten en drinken, zingen en dansen, lachen en huilen onder uitbundig bloeiende kersenbloesem is een favoriet Japans tijdverdrijf. Elk jaar weer hunkert de bevolking naar de bloesem als teken dat de winter echt voorbij is en een nieuw jaar begint.

Het eerste voorzichtige signaal in de nog koude winterlucht komt van de minder uitbundige en minder vaak voorkomende pruimenbloesem. Als die is gesignaleerd wordt het tijd om het nieuws van de publieke omroep NHK in de gaten te houden waarin naast het weerbericht ook dagelijks een kaart met de verwachte ontwikkeling van de sakura-senzen, het ‘kersenfront’, wordt getoond.

De kersenbloesem rolt als een roze deken in een periode van enkele weken vanuit het zuiden over de Japanse eilanden. Tokio komt meestal rond 1 april aan de beurt. Niet voor niets is 1 april de datum dat alles opnieuw begint in Japan, van schooljaar tot overplaatsing op het werk, het begrotingsjaar van de overheid en het bedrijfsleven.

De bloesem is aanleiding voor een jaarlijks terugkerend volksfeest, hanami (‘bloemenkijken’), een picknick onder de bloeiende bomen. Een succesvolle hanami vergt zorgvuldige voorbereiding. De bloesem houdt slechts een week tot tien dagen stand, daarna dwarrelen de bloemblaadjes al weer naar beneden.

Heel Japan wil in deze week liefst meerdere malen dronken worden onder het bloesemdek. Geen kersenboom blijft zonder picknickende bewonderaars. Al is niet voor iedereen een willekeurige kersenboom voldoende. In de populairste parken of op de meest pittoreske rivieroevers slaan de picknickorganisatoren ’s nachts hun slag zodra de feestvierders van die avond hun biezen hebben gepakt. Midden in de nacht claimen ze hun plek voor de volgende dag met dik, blauw plastic zeil uit de doe-het-zelfzaak, dat geldt als de favoriete grondbedekking.

In de grote, anonieme parken is het beter de plek vervolgens permanent bezet te houden. Zodoende liggen er in parken ’s nachts opeens jonge kantoormedewerkers met stropdas als daklozen te slapen op blauwe stukken plastic, totdat de volgende middag de collega’s van kantoor opdraven met dozen sake en eten. Alleen in Japan: persoonlijke spullen als mobiele telefoons liggen onbeheerd naast de slapende mensen.

Schoenen staan zonder uitzondering keurig in het gelid naast het blauwe plastic zeil. Goede manieren zijn immers belangrijk voor een aangenaam verpozen. Een ander prachtig detail op de foto’s van WassinkLundgren: de tijdelijke tafels gemaakt van kartonnen dozen. Een goede hanami is namelijk niet zomaar een picknick. Barbecues verschijnen op straat voor gegrilde kip, vis of coquilles; campingbranders voor grote aardewerken potten met stukken vis en groente in bouillon; snaarinstrumenten als de shamisen of draagbare karaokemachines voor hen die het zingen niet kunnen laten. Eenmaal heb ik zelfs meegemaakt hoe een groep voor enige uren een geisha had ingehuurd om hen met zang te vermaken.

Ik praat nu over taferelen die ik heb gadegeslagen in de prachtige kersenlaan op de Yanaka begraafplaats in het centrum van Tokio – een historische plek met onder meer het graf van de laatste feodale heerser van Japan, Yoshinobu Tokugawa. De buurt rondom de begraafplaats heeft nog veel van de oude sociale weefsels vast weten te houden, en die hele buurt zit elk jaar tussen de graven te feesten onder de kersenbloesem. Ja, ook tussen de graven wordt feest gevierd – voor Japanners verbeeldt kersenbloesem de tijdelijkheid van jeugd en schoonheid. Niet voor niets werden de jonge kamikazepiloten in de Tweede Wereldoorlog geïdealiseerd als vallende kersenbloesem.

Wonend in een appartement naast de Yanaka begraafplaats organiseerde ik zelf ook elk jaar een picknick voor vrienden en bekenden. ’s Nachts ging ik zelf dus ook met een blauw plastic zeil naar de kersenlaan om mijn plaats te claimen. Tenjiku stond er elk jaar op het zeil, de naam van de kroeg waar we elkaar ooit hadden ontmoet. De volgende ochtend versleepte ik met een kar m’n potten, pannen en glazen, om vervolgens in de zon te wachten op de eerste gasten.

Het begin van de lente is zonder twijfel de mooiste tijd van het jaar in Japan. Niet alleen omdat Japanners begrijpen dat je moeite moet doen voor goed voedsel en goed eten, voor een aangenaam verpozen. Niet alleen omdat er weinig aangenamer is dan met een hoofd licht van alcohol en een goed gevulde maag te staren naar het feeërieke bloesemdek, waar het zonlicht doorheen speelt of later op de avond de maan achter verschijnt. Maar ook omdat de sfeer in deze omstandigheden meer ontspannen is dan ooit. Voor even laten Japanners hun leven niet beheersen door een verstikkend formalisme.