Een sluipschutter met facetoog

De onbemande vliegtuigen die de CIA inzet tegen extremisten kunnen steeds meer. In 2009 verzamelden zij videomateriaal met een speelduur van 24 jaar.

Sluipschutters, zo kunnen de Predators en Reapers het beste worden omschreven. De onbemande vliegtuigen waarmee de Amerikaanse krijgsmacht en de inlichtingendienst CIA aanvallen uitvoeren in Afghanistan en Pakistan nemen vooral ‘hoogwaardige’ doelen, kopstukken van de Talibaan en Al-Qaeda, in het vizier. Net als sluipschutters: ongezien en van grote afstand.

‘Grote afstand’ is in dit geval een understatement. De toestellen (drones) worden van wapens en brandstof voorzien op vliegbases in Afghanistan en Pakistan. Maar de piloten die ze via satelliet besturen, zitten achter beeldschermen op de vliegbasis Creech in de Amerikaanse woestijnstaat Nevada – twee continenten verderop.

Hoewel de aanvallen controversieel zijn door de burgerslachtoffers die daar soms bij vallen, zijn deze het afgelopen jaar geïntensiveerd. Het Pentagon spreekt al van een drone-surge. Volgens de hoogste militair van de Verenigde Staten, admiraal Mike Mullen, is dat nog maar het begin. ,,We gaan het aantal orbits [patrouillegebieden van drones] nog opvoeren van 37 naar 65”, zei Mullen in februari bij de presentatie van het Amerikaanse defensiebudget.

De toestellen kunnen een etmaal lang blijven patrouilleren, reden waarom de piloten in Nevada in wisseldiensten van acht uur werken. Dat grotere uithoudingsvermogen van de machine ten opzichte van de mens is maar een van de voordelen van de inzet van onbemande vliegtuigen. Een ander pluspunt is dat wanneer er een neerstort, er geen riskante reddingsmissie voor de piloten ondernomen hoeft te worden.

Op het eerste gezicht lijken de aanvallen op strijders en trainingskampen in de Pakistaans-Afghaanse grensstreek nauwelijks effectief. De kritische massa die eerdere westerse luchtoffensieven wél genereerden, ontbreekt daarvoor. De licht bewapende Talibaan beschikken bovendien niet over tankformaties, hoofdkwartieren of andere duidelijk te identificeren doelen zoals die in Irak bestonden tijdens de oorlog daar.

De Talibaan hebben wel een Achilleshiel: de militaire expertise is vooral te vinden in de hoofden van de commandanten. Daniel Byman, directeur van het Center for Peace and Security Studies van de universiteit van Georgetown voerde begin vorig jaar een kosten-batenanalyse uit van de aanvallen op de kopstukken, afgekeken van de Israëlische targeted killings van Hamas-leiders. Uitgeschakelde leiders, aldus Byman in Foreign Affairs, ,,worden vervangen door minder ervaren collega’s. Dat kan groeperingen van militanten aanzienlijk hinderen.”

Het is niet het enige effect. De aanvallen zouden ook rivaliteit in de hand werken en bovendien ,,dwingen ze de tegenstander om in het defensief te gaan.”

Hoe groot de druk van de aanvallen op de Pakistaanse Talibaan is, blijkt uit frequente berichten over geëxecuteerde ‘Amerikaanse spionnen’. Lokale bewoners zouden door de Amerikaanse inlichtingendiensten zijn gerekruteerd om piepkleine zendertjes ter grootte van een SIM-kaart uit een mobiele telefoon te verstoppen in de huizen waarin Talibaan-kopstukken of Al-Qaeda-leiders zich verschuilen.

Agenten van de Pakistaanse geheime dienst ISI verschenen op de nationale televisie met de zendertjes tussen duim en wijsvinger. De apparaatjes, Bigfoot Remote Tagging System geheten en geproduceerd door EWA Government Systems, zouden dienst doen als baken voor de Hellfire anti-tankraketten en geleide bommen waarmee de drones zijn uitgerust.

Het is niet uitgesloten dat de zendertjes vooral bedoeld zijn als psychologische oorlogvoering om onrust binnen de Talibaan-gelederen te zaaien. Het is wél zeker dat de drones beschikken over sensoren in een draaibare bol onder de neus, waarmee ze onbespied van grote hoogte, bij nacht en ontij individuen op de grond kunnen waarnemen.

De Reapers worden op dit moment nog ingrijpend gemoderniseerd. Zo krijgen ze Gorgon Stare, een sensor die – net als het facetoog van een insect – bestaat uit een reeks gekoppelde camera’s met een extreem grote resolutie. Van grote hoogte nemen deze een cirkelvormig gebied met een straal van – volgens de officiële opgave van het Pentagon, dus waarschijnlijk een onderschatting – vier kilometer waar. De resolutie van Gorgon Stare is zo hoog dat de camera’s niet met lenzen hoeven in te zoomen. De piloten in Nevada hoeven alleen maar met de computer de beeldpixels uit te vergroten om de Talibaan te herkennen.

Vorig jaar verzamelden de Reapers en Predators videomateriaal met een speelduur van 24 jaar. Met Gorgon Stare en de uitbreiding van de drone-patrouilles zal de omvang van de beeldbank dus nog explosief stijgen.