Een civiele missie? Now we're talking

De val van het kabinet, vorige maand, werd zowel de PvdA als het CDA verweten. Wie heeft wie op het verkeerde been gezet? Een reconstructie. „0 = 0.”

PvdA-leider Bos was tegen, maar bleef wel praten. CDA-minister Verhagen hoorde alleen wat hij wílde horen. En premier Balkenende greep niet in. Zo struikelde het kabinet langzaam maar zeker naar zijn val in de vroege ochtend van 20 februari; het moment waarop de PvdA eiste dat het kabinet in het openbaar ‘nee’ zou zeggen tegen elke verlenging van de militaire missie ISAF in Uruzgan – waar de NAVO formeel om had verzocht.

Meer dan een jaar hadden de zes meest betrokken ministers vertrouwelijk met elkaar over Afghanistan gesproken. Toen het allemaal voorbij was, zei Bos dat hij altijd duidelijk was geweest over het ‘nee’ van de PvdA. Maar uit een reconstructie van deze krant blijkt dat Bos en PvdA-minister Koenders wel degelijk hebben meegedacht over een compromis om de missie te verlengen tot 2011. Dat was een jaar langer dan waartoe het kabinet in 2007 had besloten – een beslissing waar de PvdA in het openbaar op bleef hameren, vooral toen bewindslieden van het CDA daar publiekelijk aan begonnen te morrelen. Ook blijkt dat de PvdA om de NAVO-brief had gevraagd, om een compromis te bereiken.

Veertien besprekingen wijdden de ministers aan Uruzgan. Daarnaast vonden overleggen plaats met de fractievoorzitters van de coalitiepartijen. In februari vonden nog twee geheime gesprekken plaats met commandant der strijdkrachten generaal Van Uhm.

Tijdens de zoektocht van de Nederlandse politici heeft ook het buitenland zich intensief met de zaak bemoeid. Ondertussen legde de Nederlandse diplomatie in Washington een direct verband tussen de aanwezigheid van Nederland in Afghanistan en de wens van Den Haag om mee te praten in de G20, de groep van geïndustrialiseerde landen.

Bij de tiende van de ministeriële besprekingen, op 19 januari, stelt minister Verhagen (Buitenlandse Zaken) een meer civiele ‘transitiemissie’ in Uruzgan voor, gericht op de training van Afghanen. „Now we’re talking”, zegt minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA). Partijleider en vicepremier Bos houdt vast aan het kabinetsbesluit van 2007 – alle Nederlandse militairen Uruzgan uit in december 2010 – maar zegt ook tegen Verhagen: „Werk maar een plan uit.” Over een aantal militairen om de trainers te beschermen valt volgens Bos wel te praten. Denemarken was bereid de leidende militaire rol in Uruzgan over te nemen als de Nederlanders met een kleinere troepenmacht zouden blijven.

De laatste versie van de ‘transitie- en trainingsmissie Uruzgan’ behelsde meer dan 400 militairen. Dat zijn er voor de PvdA veel te veel. Bij afwezigheid van Bos praat Verhagen met Koenders. Die herhaalt de eisen van de PvdA: een missie met een civiel karakter, een einddatum die de NAVO garandeert in een schriftelijk verzoek. Verhagen noteert ze op de achterkant van een ambtelijk stuk. „0 = 0”, zo vat hij de eis samen dat echt álle militairen op 1 augustus 2011 vertrokken moeten zijn.

Als premier Balkenende een dag later met Bos belt of die de transitiemissie wil voorleggen aan diens partijgenoten, vraagt Bos of het NAVO-verzoek er is. Maar als de brief uit Brussel de volgende dag arriveert, heeft de PvdA-top al tot diep in de nacht vergaderd en de ‘transitie- en trainingsmissie Uruzgan’ afgewezen.

Als Verhagen dat hoort, loopt hij naar Koenders. Of het soms aan de aantallen ligt? „Het is gewoon njet”, zegt Koenders. Toch laat Verhagen het NAVO-verzoek komen. Dat is de brief waarvan Bos later zal verklaren dat die ‘niet namens hem’ is gevraagd en waarvan Verhagen het omgekeerde beweert – tot ergernis van de Kamer.

Tijdens de ministerraad van 5 februari legt Verhagen de NAVO-brief op tafel. De Kamer, zegt hij, moet zo snel mogelijk weten dat dat verzoek er ligt. Oké, zegt Bos. „Maar weet”, zegt hij, „dat we hier nee tegen hebben gezegd”. Verhagen houdt daarop een lang, geëmotioneerd pleidooi. De brief is nu een feit, zegt hij. Nee zeggen tegen zo’n verzoek is een affront voor de NAVO en de Afghaanse bevolking. „We worden de risee van de internationale gemeenschap.” Verhagen is meer dan tien minuten aan het woord. Dan valt er een stilte. Wouter Bos zegt, in het Engels: „Amen.”

Reconstructie: Weekblad, pagina 18-25