Boosheid over schenking Peter Stuyvesant

Na de succesvolle veiling van de Peter Stuyvesant Collectie schonk tabaks-fabrikant BAT 700.000 euro aan drie musea. Een mooi gebaar, of ‘verlakkerij’?

Zonder ophef doneren. Dat was de intentie van British American Tobacco Nederland (BAT). Op 12 maart schonk de tabaksfabrikant aan drie musea een deel van de opbrengst van de vier dagen daarvoor bij Sotheby’s verkochte bedrijfscollectie moderne kunst, de zogeheten Peter Stuyvesant Collectie. Geen persconferentie met tromgeroffel en de overhandiging van jumbocheques, maar slechts een kort persbericht. „We wilden onszelf niet op de borst kloppen en veel herrie maken”, zegt BAT-woordvoerder Cees Foet.

Het Stedelijk Museum Amsterdam kreeg 5 ton, het Cobra Museum en het Armando Museum ieder 1 ton. Met warme woorden van de directeuren aanvaardden de musea het cadeau. Maar elders ontlokte het persbericht teleurgestelde en zelfs boze reacties.

Bijvoorbeeld van kunstkenner Martijn Sanders. De oud-directeur van het Concertgebouw in Amsterdam was van 2001 tot 2005 de laatste adviseur van de BAT-bedrijfscollectie. Sanders sprak de afgelopen jaren al hardop zijn teleurstelling uit over de verkoop van de veelgeprezen collectie. Door uitstekende aankopen van de adviseurs – de museumdirecteuren Willem Sandberg en Wim Beeren gingen Sanders voor – was de waarde van veel stukken in de loop der jaren verveelvoudigd. De voorgenomen veiling bezorgde Sanders met terugwerkende kracht het gevoel „dat hij al die jaren een beleggingsfonds had geadviseerd”.

De schenkingen hebben die indruk allerminst weggenomen, zegt Sanders. „Geen enkele donatie kan het uiteenvallen van deze collectie goedmaken.” In relatie tot de opbrengst (de teller staat inmiddels op 17,5 miljoen euro en nog lang niet alles is verkocht) vindt de oud-adviseur een gift van 7 ton „geen hoog bedrag”. En in plaats van geld had de tabaksfabrikant beter kunstwerken kunnen doneren, vindt Sanders: „Mijn advies om het Stedelijk en Boijmans een keuze uit de collectie te laten maken, is helaas genegeerd.”

Rob Malasch van galerie Serieuze Zaken in Amsterdam is evenmin onder de indruk van de schenkingen. Malasch verkocht of bemiddelde in de jaren negentig bij de aankoop van drie werken van de Chinese schilders Chen Wenbo, Lie Jun en Zhang Xiaogang. Deze drie doeken hebben op de veiling ruim 3,3 miljoen euro opgebracht, het honderdvoudige van wat er ooit voor is betaald. Malasch: „Voor de kunstenaars was het zo interessant om in de bedrijfscollectie te worden opgenomen. Bovendien zouden de werken absoluut nooit worden verkocht, ik hoor het ze nog zeggen. Over de ruggen van kunstenaars, adviseurs en galeriehouders heeft BAT miljoenen binnengesleept. Patjepeeërs zijn het.” De donaties doet Malasch af als „verlakkerij, je reinste flauwekul”.

Hans Gieles van galerie Vous êtes ici in Amsterdam schreef naar aanleiding van de donaties een brief aan de tabaksfabrikant. Hij noemt het geschonken bedrag „beschamend laag”. Alleen al op de verkoop van twee schilderijen van de Duitse schilders Martin Kippenberger en Matthias Weischer heeft BAT meer verdiend dan het schenkt aan de Nederlandse musea, becijfert Gieles in zijn brief. Hij eindigt zijn schrijven met een oproep: „Ik wil u dringend vragen om de grootte van de schenking te verhogen tot minimaal 50 procent van de totale netto-opbrengst. U doet daarmee recht aan de herinnering van de oprichter, aan de kwaliteit en inzet van de indertijd betrokken adviseurs, aan diegenen die verantwoordelijk waren voor de verkoop van de kunstwerken en niet in de laatste plaats aan de kunstenaars, die met hun werk de collectie tot zo’n magistraal geheel hebben gemaakt.”

Gevraagd naar het waarom van zijn brief zegt Gieles: „Toen ik na de veiling in de krant las welk bedrag BAT schonk, werd ik boos.”

Woordvoerder Foet legt uit dat British American Tobacco „een commercieel bedrijf” is. „We hebben tevergeefs geprobeerd de collectie voor een faire prijs te verkopen. Pas toen dat niet lukte, zijn we gaan veilen.”

Over de oproep van Gieles om een hoger bedrag te doneren zegt Foet: „De centen zijn van BAT. Decennialang hebben wij met onze collectie het kunstbeleid in Nederland gestimuleerd. Moderne kunst was in de jaren zestig weggedrukt in de samenleving. Daar is nu geen sprake meer van. Wat sponsoring betreft richten wij ons vizier nu op andere terreinen.”