Bevrijd van het alledaagse

Winnaar van de fotowedstrijd ‘Mijn vrolijkste vakantiefoto’ van NRC Weekblad is de zevenjarige Sam Elzinga uit Zaamslag. Met een wegwerpcamera fotografeerde hij zijn oma terwijl zij in het zwembad springt. Sam ving haar op het juiste moment. Zijn sublieme gevoel voor timing heeft diepe indruk op de jury gemaakt.

'Stuur uw vrolijkste vakantiefoto.' Die oproep stond op 9 januari in de bijlage ‘Wij zijn op vakantie’ waarvoor fotoverzamelaar Erik Kessels, tevens jurylid, een selectie maakte van vakantiekiekjes uit familiealbums. Op 1 maart, de sluitingsdatum, hadden we ruim tweehonderd inzendingen binnen.

Het is de jury opgevallen dat veel lezers vrolijkheid verwarren met ontroering. We zagen veel portretten langskomen van kinderen, dieren en geliefden. Andere inzenders stuurden foto’s van personen die wel heel erg leuk aan het doen waren. Zoals de man die uit alle macht een rotsblok probeert weg te duwen.

Ongetwijfeld waren alle fotografen op het moment van klikken in een verregaande staat van vrolijkheid, maar dat kon de jury eerlijk gezegd niet zo veel schelen. De jury zocht naar foto’s waar ze zelf vrolijk van werd. Foto’s van situaties die je doen lachen, of in ieder geval glimlachen, ook al ben je er niet zelf bij geweest.

De Sherryclub

Maar voordat we de vijf prijswinnaar bekendmaken, eerst even dit: op de eerste pagina van de vakantiebijlage stond een foto uit de jaren zestig van een man in een strandstoel die de slaap der onschuldigen slaapt – armen onder het hoofd, mond open. Hij heeft geen weet van de vier vrouwen en de man die vlak achter hem zijn gekropen en die waarschijnlijk op het punt staan hem te laten schrikken. Ze stikken bijkans van de pret.

Hoe komt dit clubje zo vrolijk?

Een lezer schreef het antwoord: sherry.

„Het is de sherryclub”, schrijft Moniek Vroom uit Arnhem. „Tante Conny en haar vrienden van het Luxe Bad in Scheveningen!” Vroom stuurde een artikel met foto uit de Haagse Courant uit 1969. „Weer of geen weer, elke zondagmiddag om één uur heffen een aantal mannen en vrouwen in de exclusieve beslotenheid van één van de carré’s van het Luxe Bad het glas gevuld met sherry”, meldde de courant. Vroom stuurde ook nog een foto van haar tante gemaakt op 2 januari 2010, de dag voor tante Conny’s 89ste verjaardag. „De sherryclub is niet meer”, schrijft Vroom, „maar Conny geniet nog net zo van de zon als veertig jaar geleden.”

Van dit verhaal werd de jury blij. Net als van de vijf prijswinnende foto’s die opvallen door kleur, compositie en originaliteit.

Eerste prijs

Kleinzoon Sam Elzinga fotografeerde in Frankrijk zijn oma terwijl zij in een plastic band in het zwembad springt. „Platvloers”, vond een redacteur van NRC Weekblad. Maar wie dat zegt , kijkt niet goed en is bovendien niet in staat over zijn eigen gêne heen te springen. Iets wat de oma op deze foto wel lukte. Twee keer zelfs, want ze stuurde de foto zelf in. En terecht. Alles klopt aan deze foto: compositie, kleur, het moment van afdrukken. Zelden is het spel met de zwaartekracht zo sterk in beeld gebracht. Hier zweeft een oma een zonzalig moment tussen hemel en aarde, bevrijd van het alledaagse dat doorgaans op haar drukt. De blote voeten van de fotograaf benadrukken de grootse achteloosheid van het moment. Dit is vakantie!

Tweede prijs

Een kind is verpletterd door een reusachtige mobiele telefoon, waarschijnlijk geworpen uit een vliegtuig. ‘Einde vakantie’, zou de titel kunnen zijn. Gelukkig is het jongetje die dag van huis vertrokken met schone sokken aan. De foto is gemaakt door Yvonne van Haperen, de zus van het geplette kind. Dan ga jij onder dat luchtbed liggen en dan maak ik een foto. Wanneer verzin je zo iets? Op een landerige vakantiedag.

Derde prijs

Op deze foto is het een luchtbed dat verpletterd wordt – door een vrouw, slap van de lach. De fotograaf, Efrouw Monnaie, verbleef in de zomer van 1965 in de caravan van boer Van Houten in Cadzand. De boer had een deel van zijn koeienstal verhuurd aan de twee vrouwen op de foto. Terwijl Monnaie een foto van de dames wilde maken, was achter haar rug te zien hoe boer Van Houten door zijn koeien achterna werd gezeten. De vrouw in de tuinstoel moet zo lachen dat haar pantykousen meelachen. En ze weet nog niet eens dat haar vriendin naast haar voorlopig niet meer van dat luchtbed overeind kan komen. De compositie is geweldig. Twee schuddebuikende vrouwen hellen gevaarlijk opzij. Blijft dit goed gaan? Een schuur, een pluk gras. Zo simpel kan vakantie zijn.

Vierde prijs

Vakantie is ook: tijd voor onzin. Dit zijn de in Schotland kamperende vrienden van Loek van Vlerken. Voorafgaand aan hun reis waren ze gewaarschuwd voor ‘de Schrik van de Schotse hooglanden’: midges, akelige mugjes die tegen zonsondergang toeslaan. Om de Schotse schrik van hen af te kunnen houden, hadden ze voor vertrek kaasdoek op petten en hoeden genaaid. Wat denk je? De hele vakantie geen midge gezien. Dan maar voor de foto de netten over het hoofd. Bril erover. Het levert een surrealistisch geheel op – uit verveling, heerlijke vakantieverveling.

Vijfde prijs

Hoe vaak loop je niet op straat en denk je: ‘Had ik nu maar een camera bij me.’ Op vakantie heb je die vaak bij je. Zoals Rik Gyles. Hij zag opeens een plastic stripeend zitten met over elkaar geslagen benen van vlees en bloed, de voeten gestoken in kleppertjes. Snel, camera, knippen. Briljante foto. Want wie zat er eigenlijk in de stoel naast mevrouw Eend? En waar is die nu dan? Een beetje rommelen met je fototoestel – ook dat is vakantie.

Het boek Dutch eyes, Nieuwe geschiedenis van de fotografie in Nederland is naar de prijswinnaars onderweg.