Wachten op een intiem moment

Het beeld van president Obama wordt deels bepaald door de foto’s die Callie Shell van hem maakt. Ze volgde hem als kandidaat en tijdens zijn eerste honderd dagen als president. „Ik was bang in de weg te lopen, maar Obama heeft nooit geklaagd.”

Stel dat de president van Amerika je een geweldige baan aanbiedt. Wat doe je dan? Je zegt gewoon ‘nee’. Althans, dat is wat fotografe Callie Shell (49) vorig jaar deed toen Obama haar vroeg of ze de staffotograaf van het Witte Huis wilde worden. „Ik dacht, als ik dat doe, zeggen mensen later tegen me: ‘Wat heb je een leuke zoon’. En dan zou ik moeten antwoorden: ‘Vind ik ook, maar helaas heb ik daar weinig aan bijgedragen’.”

Shell legt over de telefoon uit dat ze het destijds een moeilijke beslissing vond maar uiteindelijk voor haar gezin heeft gekozen. „Ik ben al acht jaar lang de officiële fotograaf van vicepresident Al Gore geweest. Dat was een loodzware baan. Ik moest meestal om zes uur op en was tot elf uur ’s avonds bezig. Als ik thuiskwam, zat ik te knikkebollen aan de eettafel. Ik was altijd moe.”

Shell, die is getrouwd met fotograaf Vincent Musil en een achtjarige zoon heeft, verhuisde een paar jaar geleden van Washington D.C. naar Charleston in South Carolina. „Als ik het aanbod van Obama had geaccepteerd, zou ik steeds heen en weer moeten reizen of in het Witte Huis verblijven. Mijn man zou niet meer kunnen werken. Ik heb tegen Obama gezegd: sorry, dat gaat niet. Bovendien wil ik aan het eind van de dag niet meer weten over Sasha en Malia dan over mijn zoon Hunter.”

In plaats daarvan vroeg Shell aan Obama of ze voor Time Magazine de eerste honderd dagen van zijn presidentschap mocht vastleggen. „Ik ken Obama al een tijdje, ik heb hem gevolgd toen hij nog een presidentskandidaat was, dus ik hoopte dat hij zou instemmen.” Het plan werd goedgekeurd en op 4 mei 2009 publiceerde Time een uitgebreide fotoreportage van Shell met als titel 100 Days Behind the Lens: Barack Obama in Pictures. De foto’s, nog steeds te zien op de website van Time, tonen de president, gooiend met een American football in de Oval Office, zittend met alle zwarte senatoren onder een groot portret van Abraham Lincoln en op zijn eerste trip naar Europa en Irak. Daarnaast maakte Shell ook eindeloos veel beelden van Obama, bellend, hangend en pratend met zijn stafleden op verschillende locaties in het Witte Huis.

Gedurende die alledaagse momenten is het volgens Shell lang niet altijd eenvoudig om een goede foto te maken. „Bij Clinton was het soms moeilijk om een foto te maken omdat er altijd veel te veel mensen om hem heen stonden. Bij Obama is het juist het tegenovergestelde. Soms zat ik een hele tijd bij hem en dan dacht ik: God, laat er alsjeblieft iemand binnenkomen.”

Shell, die sinds 2001 voor Time werkt, ontmoette Obama voor het eerst in Chicago in 2004, toen zij de presidentiële campagne van John Kerry voor Time volgde. Obama, toen nog een staatssenator, was bij die bijeenkomst om Kerry te introduceren. „Het viel me op hoe open hij was. Hij stond geen moment stil, maakte met iedereen een praatje, zat vol grapjes.”

Haar eerste fotografische verslag van de huidige president verscheen in 2006 toen ze, op verzoek van Time, een reportage moest maken van een jong lid van de Senaat. Shell koos Obama. „Toen ik terugkwam op de redactie zei ik dat als deze man zich kandidaat zou stellen, ik vermoedde dat hij heel ver zou kunnen komen.” In februari 2007 kondigde Obama zijn kandidatuur voor het presidentschap aan. De keuze om hem opnieuw te volgen had Shell snel gemaakt. Het werd een intense ervaring. „Ik was al vaker op campagne geweest, met Clinton en Kerry. Maar dit keer gingen de discussies veel meer over de inhoud. Mensen verlangden duidelijk naar verandering. Obama kaartte onderwerpen aan waar mensen voorheen niet met elkaar over spraken: jonge soldaten die waren omgekomen in Irak, de economische crises, de slechte omstandigheden in het land.”

In het begin was Shell nog verrast als mensen gedurende die politieke bijeenkomsten begonnen te huilen. „Maar naarmate ik vaker meeging, keek ik niet meer op van al die tranen.”

Tijdens de campagne fotografeerde Shell geregeld intieme momenten tussen het echtpaar Obama. Een paar keer betrapte ze het stel op het moment dat ze ergens in een hoekje, of in een lift, heel even hun voorhoofden tegen elkaar leggen. Een ander, inmiddels bekend beeld, is een foto van de Obama’s zittend in de campagnebus in New Hampshire. Michelle doet een dutje, haar hoofd leunend op de schouder van haar man die, duidelijk zeer vermoeid, een blik op een krant werpt. De foto maakte deel uit van een serie waarvoor Shell vorig jaar bij World Press Photo de eerste prijs won in de categorie ‘People in the News Stories’.

Hoe weet zij telkens die intimiteit vast te leggen? „Dat ligt in eerste instantie aan Obama zelf”, zegt Shell. „Iedere dag dat ik op campagne was, benadrukte ik telkens dat hij, of leden van zijn staf, het moesten zeggen als ik in de weg liep. Maar Obama heeft nooit tegen me geklaagd.”

Wat haar relatie tot deze presidentskandidaat ook anders maakte, is het gegeven dat ze voor het eerst iemand volgde van haar eigen generatie. „Obama is van mijn leeftijd, we zijn allebei lang en hebben grote oren. Bovendien hebben we een kind van dezelfde leeftijd. Dat levert ons veel gesprekstof op. Mijn gezin is enorm belangrijk voor mij. Hetzelfde geldt voor Obama. Als we op campagne waren en zijn kinderen kwamen op bezoek, merkte je meteen dat hij een stuk vrolijker werd. En ik zal je zeggen, dat is lang niet bij iedereen het geval. Ik heb ook meegemaakt dat, als de familie van een presidentskandidaat eraan kwam, de leden van de staf enorm in de stress raakten.”

Juist die onderlinge openheid en betrokkenheid zorgden ervoor dat Shell zich niet geneerde om, toen Obama eenmaal was verkozen tot president, ook in het Witte Huis haar camera te richten op familiemomenten. Zo fotografeerde ze dochters Sasha en Malia terwijl ze zich klaarmaken voor hun eerste schooldag in Washington. En maakte ze beelden van het presidentiële echtpaar, innig dansend op het Governor’s Ball in het Witte Huis. „Obama is duidelijk nog altijd erg verliefd op zijn vrouw”, zegt Shell. „Met zijn tweeën zijn ze heel goed in staat om, in een kort moment, even de wereld buiten te sluiten. Ik denk dat dat ook hun kracht is. Toen Obama op campagne was, zag hij zijn gezin soms maar een keer in de week.”

In de loop der jaren heeft Shell gedurende het fotograferen zo haar eigen methodes ontwikkeld. „Ik probeer de foto zelf interessant te laten zijn, het beeld moet niet interessant zijn omdat de president erop staat.” Toch is dat vaak lastig. „Het leven van een politicus bestaat voor een groot deel uit wachten, rondhangen en bellen. Veel van de foto’s die ik maak, laten dat zien. Het gaat er dus om om juist in dat soort beelden de nuances aan te brengen.”

Bij een man als Obama, heeft ze gemerkt, moet ze het zoeken in de details. „Hij is erg rustig en luistert vooral veel.” De nacht dat Obama de democratische voorverkiezingen had gewonnen, fotografeerde Shell hem in een lift. „Hij stond, omringd door een heleboel mensen van zijn staf, in het midden en kruiste, met een tevreden blik op zijn gezicht, ineens zijn armen. Dat was het moment.”

Al dat rondhangen levert haar uiteindelijk veel op. Zo maakte Shell, ergens halverwege de campagne, een opname van Obama die nu te boek staat als een van haar bekendste beelden. „Het was weer eens zo’n situatie waarbij we, in Providence, ergens in een wachtkamertje, moesten wachten. Obama zat in een kantoortje en ging bellen. Ondertussen legde hij zijn voeten op tafel. Dat was het moment waarop ik zag dat er in beide zolen een gat zat. Ik maakte meteen een foto. Obama moest erom lachen. Hij zei: ‘Het zijn mijn geluksschoenen. Ik wil ze niet kwijt, ze zitten veel te lekker.’ Twee dagen later heeft zijn persoonlijke assistent Reggie Love ze laten verzolen.”

Aangezien Shell geregeld toegang blijkt te hebben tot het Witte Huis, is er in de media wel eens gesuggereerd dat ze voor de Obama’s zou werken. „Dat is niet waar, ik werk alleen in opdracht van Time.” Ze realiseert zich dat het voor andere collega’s lastig kan zijn om een president of presidentskandidaat te fotograferen. „Sommige collega’s gaan maar één keer mee op campagne. Ze zitten de hele week achterin een vliegtuig en mogen dan één keer, backstage, de kandidaat fotograferen. Zoiets levert veel stress op. De druk is hoog: ze hebben één moment, daarin moeten ze het doen. Je merkt dat ze daar enorm zenuwachtig van worden en daarom maar doorklikken. Maar je moet vooral niet te veel foto’s maken, daar wordt iedereen gek van.”

Maar op het moment dat Shell deel uitmaakt van het mediaspektakel, vindt ze het zelf ook lastig om haar zenuwen onder controle te houden. „Ik vraag me altijd af: sta ik in de weg? En iedere keer dat ik nu Obama fotografeer heb ik het gevoel dat de druk groter is.” Ze moet van zichzelf de lat steeds hoger leggen. „Dat komt omdat het Obama is die ik fotografeer. Je merkt dat iedereen totaal gefascineerd is door deze man. En hij geeft mij telkens toegang tot hem. Omdat ik die speciale positie heb, heb ik ook het gevoel dat ik moet presteren.”

Ze merkt dat bepaalde beelden van de president inmiddels een iconische status hebben verkregen. Het feit dat haar foto’s soms een krachtige uitwerking kunnen hebben, doet haar sinds kort beseffen dat zij als fotograaf verantwoordelijk is voor de manier waarop zij Obama aan de wereld presenteert. „Veel mensen kennen inmiddels de foto met de schoenen en dichten er een extra betekenis aan toe. Het staat symbool voor zijn harde werken en zijn lage afkomst.”

Een ander voorbeeld is een foto die Shell maakte van twee zwarte jongetjes die, van bovenaf gefotografeerd, vol bewondering opkijken naar Obama. „Ik heb e-mails gekregen waaruit blijkt dat mensen emotioneel van dat beeld worden. Die foto staat symbool voor wat er mogelijk is in dit land.”

Een vraag die haar de laatste tijd vaak wordt gesteld is of Obama een ander mens is geworden sinds het presidentschap. „Nee, hij is nog steeds erg grappig en heel betrokken. Ik denk eerder dat ik ben veranderd. Ik denk nu telkens: help, ik fotografeer de president, niet een afgevaardigde van de Senaat.”

Toen Shell in januari opnieuw een reportage voor Time maakte over het eenjarige presidentschap van Obama, mocht ze twintig minuten met hem meerijden in zijn limousine richting het Witte Huis. „Ik zat als een gek te fotograferen en ineens zei hij: ‘Neem even pauze. Hoe gaat het met je zoon?’ Ik schaamde me. Ik zei: je bent nu president, je hebt wel belangrijker zaken aan je hoofd. Maar toen zei hij: ‘Dat is niet waar. Alles is belangrijk.’ Die opmerking typeert hem. Zo is Obama.”

Callie Shell houdt op 29 maart tussen 16.00 en 17.00 in het Nederlands Fotomuseum een lezing over haar fotoreportages. Nederlands Fotomuseum, Wilhelminakade 332, Rotterdam. Inl. 010-2030405 en www.nederlandsfotomuseum.nl.Filmpje over Obama’s 100 dagen is te vinden op www.time.com/time/photogallery