Verzwijgen van het misbruik is de echte fout

In iedere organisatie komt misbruik voor. Maar alleen de katholieke kerk meent het recht te hebben om dit te verzwijgen. Dit is het echte schandaal, meent Gwynne Dyer.

Onder het bijbelse gebod ‘Geeft dan den keizer dat des keizers is, en Gode dat Gods is’ wordt in het algemeen verstaan dat mensen in wereldlijke zaken het gezag van de staat moeten erkennen. Maar dat is niet per se wat Jezus ermee bedoelde. En het is zeker niet de huidige praktijk van de Rooms-Katholieke Kerk, ook al is de regel in hedendaagse democratieën heel duidelijk: de wet geldt gelijkelijk voor iedereen, ook voor priesters.

Al meer dan twintig jaar geleden doken in de Verenigde Staten, Canada en Ierland de eerste bewijzen op van wijdverbreid seksueel misbruik van kinderen door rooms-katholieke geestelijken – en nog altijd gaan de onthullingen door. Een ‘tsunami’ van beschuldigingen van kindermisbruik op katholieke scholen en in katholieke weeshuizen verspreidt zich vanuit Ierland over de rest van Europa, en tegelijkertijd wordt steeds duidelijker hoe groot de katholieke doofpot wel is.

Zelfs de paus was erbij betrokken. Meer dan twee decennia was hij hoofd van de Vaticaanse afdeling die over pedofiele priesters gaat, maar hij gaf geen opdracht hen bij de politie aan te geven omdat – zo verklaarde een woordvoerder van het Vaticaan – het Wetboek van Canoniek Recht voor kindermishandeling ‘geen automatisch opgelegde sancties voorschrijft’.

Deze week bleek dat hij in 1996 zelfs niet antwoordde op de brieven waarin twee aartsbisschoppen hem vroegen op te treden tegen een priester die op een dovenschool in het Amerikaanse Wisconsin tweehonderd jongens zou hebben misbruikt.

De priesters die de kinderen misbruikten en verkrachtten waren individuele personen en zulke mensen bestaan ook in andere lagen van de samenleving. Maar het besluit hun misdaden te verdoezelen was een nog grotere misdaad, gepleegd door mannen wier voornaamste zorg was om de reputatie te beschermen van de grote organisatie die ze dienden, de RoomsKatholieke Kerk. Ze handelden zoals ze deden omdat ze waarachtig vonden, en nog altijd vinden, dat de Kerk boven de wet staat.

Geen enkele andere organisatie huldigt dit standpunt. Bedenk bijvoorbeeld eens wat er gebeurd zou zijn als een willekeurige andere grote organisatie had ontdekt dat sommige van haar leden hun positie en hun macht misbruikten om seksuele relaties met kinderen te hebben.

De verantwoordelijken zouden de persoon tegen wie de beschuldiging was geuit onmiddellijk schorsen, zodat hij of zij geen contact meer met kinderen zou hebben totdat de zaak geheel was onderzocht. Als er daadwerkelijk seksueel contact was geweest, zouden ze dit onmiddellijk bij de politie melden, want dat is een strafbaar feit. Een leiding die verzuimde dit te melden, zou zelf een strafbaar feit plegen waarvoor ze de gevangenis in zou kunnen gaan.

Nu blijkt er in de Rooms-Katholieke Kerk heel veel seksueel kindermisbruik te hebben plaatsgevonden, terwijl dit soort strafbare feiten tientallen jaren ‘zeer geregeld’ onder de aandacht van de superieuren van de daders zijn gekomen. Wat hebben zij daarmee gedaan? Ze verzwegen het. Ook bezwoeren ze de getroffen kinderen en hun ouders om te zwijgen, gebruikmakend van hun trouw aan de Kerk. Ze stuurden de pedofiele priesters naar andere scholen of instellingen waar ze meestal nog steeds contact met kinderen hadden. En ze deden geen aangifte bij de politie.

Geen bisschop, kardinaal of paus is ooit de gevangenis in gegaan voor zijn aandeel in deze massale verdoezeling van ernstige misdrijven. Dat is het echt schokkende aan dit schandaal: de pure minachting voor de ‘seculiere’ wet waarvan de hele katholieke hiërarchie doordrenkt is.

Op betrekkelijk laag niveau kun je dit al zien aan de onwetende opmerkingen van monseigneur Maurice Dooly, een van Ierlands vooraanstaande deskundigen op het gebied van canoniek recht, die afgelopen maand op de Ierse radio verklaarde waarom priesters kindermisbruik niet hoeven aan te geven bij de politie. „Priesters zijn geen hulpagenten”, zei hij, „Zij zijn niet verplicht om naar de politie te gaan.” Maar dat zijn ze juist wel: zij zijn Ierse burgers. En zo luidt de wet in Ierland.

Zelfs paus Benedictus XVI snapt het niet. In 2001, toen hij nog bekend was als kardinaal Joseph Ratzinger en hoofd was van de Congregatie voor de Geloofsleer, stuurde hij de katholieke bisschoppen over de hele wereld een brief met de opdracht elk misbruik ter vertrouwelijke behandeling bij zijn afdeling in het Vaticaan te melden.

De meeste bisschoppen vatten dit zo op dat ze misbruik niet bij de politie mochten aangeven. Nu beweert het Vaticaan dat Ratzinger dat niet echt met zijn brief bedoelde, maar wat kon het nu anders betekenen? Hij begrijpt nog altijd niet dat bisschoppen en zelfs kardinalen de wet van het land waar ze wonen moeten gehoorzamen.

Als staatshoofd staat paus Benedictus XVI zelf inderdaad boven de wet, dus hij hoeft niet te vrezen dat de politie bij hem aanklopt. Maar er zijn nog steeds veel priesters die gruwelijke misdaden hebben gepleegd, maar door de Kerk zijn beschermd. Ook is er een groot aantal bisschoppen dat terecht zou moeten staan wegens verdoezeling van die misdrijven, maar dat zal nooit gebeuren. Een priesterboord staat vrijwel gelijk aan de kaart ‘Verlaat de gevangenis zonder betalen’ uit het Monopoly-spel.

Gwynne Dyer is een Canadese historicus. Hij werkt als freelance journalist en columnist en schrijft voornamelijk over internationale betrekkingen.