Liever een mooi plein dan kijkwater

Waar winden stedelingen zich over op? In Arnhem is tien jaar gesteggeld over een plan voor een haven langs de Rijn. En nu gaat het misschien niet door.

De stad heeft gesproken. Het lijkt erop dat Arnhem de aanleg van een haven langs de Rijn niet ziet zitten en dit bij de raadsverkiezingen heeft laten blijken. Grote verliezer PvdA hield tijdens de campagne krachtig vast aan het zogenoemde Rijnboogplan. De SP is al jaren tegen en kreeg er tegen alle landelijke trends in een zetel bij. Fractieleider Gerrie Elfrink: „Wij zijn altijd duidelijk in onze afwijzing geweest. We krijgen heel veel reacties van mensen die zeggen: ik stem normaliter niet op jullie, maar nu heb ik dat met volle overtuiging gedaan.”

Tien jaar geleden al tekende de gemeente een overeenkomst met vijf marktpartijen om de zuidelijke binnenstad op de schop te nemen. Later volgden meer gedetailleerde plannen. Er moest een haven komen. Een ‘cultuurcluster’ met het Museum voor Moderne Kunst, filmtheater en schouwburg. Een ‘kenniscluster’ voor onder meer bibliotheek, historisch museum en volksuniversiteit. Woningen, winkels en horeca. En een ondergrondse parkeergarage.

Gemeentelijk projectmanager Ien van der Coelen: „Het doel is altijd geweest om dit deel van de stad een oppepper te geven, meer ruimte te scheppen voor cultuur, mooie woonmilieus te bouwen en in het algemeen een plek te maken om trots op te zijn.”

De gemeenteraad heeft ettelijke malen zijn goedkeuring aan het plan gegeven, maar tijdens de campagne veranderden enkele partijen van standpunt, wellicht onder druk van actiegroepen die tegen de „megalomane” plannen ageren. De VVD wil bij nader inzien een „ondiepe waterpartij”. Fractievoorzitter Margreet van Gastel: „Het is belangrijk om snel te beginnen met stedelijke vernieuwing in dat gebied. Maar blijf je niet alleen concentreren op die haven. De belangstelling voor zo’n haven is minimaal.”

Lijsttrekker Sjaak van ’t Hof van GroenLinks noemde de haven „een stuk versiering”. Van ’t Hof: „Ik stel me bij een haven veel boten voor en overslag van goederen. Maar er komen alleen wat plezierjachtjes. Het is kijkwater.”

SP-leider Elfrink vindt het havenplan niet aansluiten bij de sfeer van de binnenstad en bovendien, zegt hij, geeft hij het geld liever aan andere dingen uit. Aan een mooi plein bijvoorbeeld, en minder dure woningen in het gebied.

Het Rijnboogplan heeft een lange mars door de politiek gemaakt. Zes jaar geleden was het masterplan van de Spaanse stedebouwkundige Manuel de Solà-Morales klaar. Na veel discussie werd enkele jaren later een ‘preferendum’ gehouden. Arnhemmers konden aangeven aan welke varianten van drie havenplannen zij de voorkeur gaven. Een variant om de haven niet aan te leggen, zat daar tot woede van velen niet bij. Kort voor de verkiezingen was het definitieve plan klaar, en werden contracten met projectontwikkelaars getekend. De Spaanse architect had zich inmiddels teruggetrokken.

Projectmanager Ien van der Coelen: „We hebben de afgelopen jaren geprobeerd rekening te houden met de kritiek. De plannen werden te grootschalig gevonden. We hebben ze aangepast aan de maat van de stad, onder meer door veel minder hoogbouw.”

En nu staat alles weer op losse schroeven. D66-leider Jan de Wit wil tijdens de collegeonderhandelingen „niet via de pers” praten over de haven. Er zijn, vindt hij, belangrijker zaken te bespreken. „We moeten hier jaarlijks 50 miljoen euro bezuinigen.”

GroenLinks-leider Van ’t Hof wekt de indruk dat afblazen min of meer onvermijdelijk is. „Mensen hebben de indruk dat de gemeente dit plan hoe dan ook wil doordrukken. Het hele idee dat een Spaanse architect wordt ingevlogen om de stad met de Rijn te verbinden, staat mensen tegen. Er is wantrouwen ontstaan. Wat dat betreft, gaat het niet meer over de haven zelf. Als we er een piramide hadden willen neerzetten, was het verzet even groot geweest.”

Is al het werk voor niets verricht? Roeland Kreeft, (nog) wethouder voor de PvdA, heeft vorige week de gevolgen op een rijtje zijn gezet. Die zijn niet mals. Een nieuw plan zou twee jaar vertraging betekenen, wellicht het einde van toegezegde subsidies van Rijk en provincie, terugkrabbelende projectontwikkelaars, een dalende grondwaarde in de omgeving en extra kosten voor langer onderhoud aan panden die zouden worden gesloopt. „Samenvattend leidt dit tot een minimaal tekort van 4,7 miljoen euro”, aldus een memo, „en een maximaal tekort van 28,3 miljoen euro.”

De politiek is niet onder de indruk. „Er wordt een verkeerde voorstelling van zaken gegeven”, zegt SP-leider Elfrink. GroenLinks-leider Van ’t Hof: „Wat mij stoort, is dat we in een fuik worden gelokt. Alles lijkt vast te liggen, terwijl het bestemmingsplan nog niet eens is gewijzigd.”

Jos Melchers, directeur van projectontwikkelaar MAB, een van de marktpartijen die aan het plan werken, hoopt dat de politiek een „zorgvuldige” afweging maakt. „Veranderingen in binnensteden geven altijd reuring, tot het moment dat die zijn voltrokken. Dan ontstaat er enthousiasme en is iedereen trots. Juist door het debat heeft het plan meer glans gekregen. Arnhem heeft al veel mooie parken en pleinen. Een haven zou een verrijking zijn. Het is een unique selling point om als stad de Rijn welkom te heten. Het zou bijzonder jammer zijn als wij in het zicht van de haven stranden.”