Klieren met leestekens en met de typografie

En hebben ze dat boek nou gelezen? Alleen van Willem de Wolf weet ik het zeker. Die kan met gezag meepraten over De toverberg van Thomas Mann. Maar Matthias de Koning? Die koketteert wel erg opzichtig met zijn arbeideristische desinteresse en onwetendheid. Damiaan De Schrijver heeft in zijn boek allemaal gekleurde post-its geplakt. Groen voor de passages over sigaren roken, geel voor de passages over eten. Dat duidt toch op lezen. Maar het bewijst niets. Ik denk dat hij en de anderen wel begonnen zijn, maar het niet hebben uitgelezen.

De voorstelling /we hebben een/ het boek (niet) gelezen/ van de vier verwante toneelgroepen De Koe, Stan, Dood Paard en Discordia is geen bewerking van De toverberg, het is eerder alsof we naar een leesclub kijken die het boek nabespreekt. De voorstelling gaat vooral over de status van het boek: de weerzin die de omvang en traagheid oproepen draagt bij aan het snob-appeal. De roman is als de Mount Everest die een beetje klimmer moet hebben bedwongen wil hij meedoen in het wereldje. En als het je nog niet gelukt is, dan moet je bluffen. De ambivalente titel is dus relevant.

Maar wat een verschrikkelijke titel is het. Dit was de derde keer dat ik hem moest optikken, en het deed wederom pijn aan mijn vingers. Al die overbodige schuine strepen, en dan nog dat woord tussen haakjes. Hij doet me denken aan De (ver)wording van de jongere Dürer. Ook zonder die haakjes trouwens een suffe titel.

Hoe verder theater zich richting dans, beeldende kunst, piepkleine zalen en conceptkunst beweegt, des te meer gaan de bedenkers van titels en groepsnamen klieren met leestekens en de typografie: geen hoofdletters, ALLEEN HOOFDLETTERS, of middenin ineens een hoofdLetter, allesaanelkaargeplakt (mugmetdegoudentand), leestekens, schuine strepen, cijfers, of de lage streep: NON ESSERE Hamlet_s portraits _ AMLETO. Vooruitstrevend deftig staat de verticale streep: Double Points: HELL | PARADISO, Asko | Schönberg. En tot verwarring leidt een punt na een titel of naam, zoals bij de groep Max. waardoor je ten onrechte denkt dat de zin al is afgelopen.

Ik begrijp dat kunstenaars graag ambivalent en raadselachtig willen zijn, en de kijker willen verbazen. Maar lelijk en moeilijk overkomen is niet de bedoeling. En laat die ambivalentie liever op het podium zien, en niet in de titel. Vaak is het een poging tot hip doen die juist ouderwets aandoet.

Mijn voorganger heeft ooit een recensie geschreven over Kutzwagers van Wim T. Schippers zonder de titel te noemen, omdat hij die te erg vond. Ik tracht het leed te beperken door de titel of naam in de recensie stilzwijgend te normaliseren. Die punt van Max. laat ik bijvoorbeeld gewoon weg.

De prijs van de ergste titel van deze maand moet de voorstelling over De toverberg trouwens delen met 3/SENSE/SCENE/SCENARIOS, het verwarrende afscheid van choreograaf Ton Simons. Misschien is die titel wel erger, wegens gebrek aan betekenis.