Netanyahu geeft geen krimp in de VS

De relatie tussen Israël en de VS verkeert in een crisis. Met zijn wie-doet-ons-wat-houding tegenover oude bondgenoten hoopt Netanyahu zijn coalitie in Israël tevreden te houden.

Benjamin Netanyahu kreeg lof van ministers in zijn rechtse kabinet. De Israëlische premier was „standvastig” geweest tijdens zijn gesprekken met de Amerikaanse president Barack Obama, zei één van hen, Daniel Herskowitz, in de grootste Israëlische krant, Yedioth Achronot. Vicepremier Silvan Shalom had het over een boemerang, die de Amerikanen terug kunnen krijgen.

Ministers, regeringswoordvoerders en spindoctors in Israël was er gisteren veel aan gelegen de laatste gesprekken tussen Obama en Netanyahu af te schilderen als kil. De premier deed alsof hij onbewogen was tijdens de ergste crisis tussen beide landen in vijfendertig jaar (dixit de Israëlische ambassadeur in Washington Michael Oren). Hij weet dat zijn regering, voornamelijk gevuld met rechts en extreemrechts, intact blijft als hij niet toegeeft aan de Amerikanen.

Regeringsgezinde media en ministers waren vol lof over de premier, die de grote bondgenoot toch maar mooi op zijn plaats zette. Het is dezelfde niemand-doet-ons-wat-houding waarmee Israël reageert op de sterk verslechterende relaties met, onder meer, bondgenoten als de Europese Unie en Turkije. Kritiek was er ook, van de oppositie en kritische media, die schreven dat de premier zich heeft laten isoleren in de buitenwereld.

Obama had de premier uitgenodigd voor spoedoverleg op het Witte Huis, om de negatieve spiraal waarin de relatie tussen de Verenigde Staten en Israël is beland, te doorbreken. Twee weken geleden ontstond een crisis toen tijdens een bezoek van vicepresident Joe Biden aan Israël bekend werd gemaakt dat er 1.600 appartementen in de ultra-orthodoxe nederzetting Ramat Shlomo in bezet Oost-Jeruzallem zouden worden gebouwd. Biden had, volgens ingewijden, staan briesen van woede tegen Netanyahu.

Obama eiste deze week „vertrouwenwekkende maatregelen” van Israël om het door de VS gewenste overleg met de Palestijnen weer aan de praat te krijgen. Netanyahu hield voet bij stuk, tijdens een anderhalf uur durend gesprek in het Oval Office, dat na een schorsing nog eens een half uur langer duurde. Obama kreeg geen zwart-op-wit-garanties van Netanyahu, die op zijn beurt een zo weinig vriendelijke ontvangst kreeg dat maar weinig herinnert aan het sterke bondgenootschap van weleer. De pers was niet welkom.

Tijdens een conferentie van de belangrijkste pro-Israëlische lobbygroep in de VS, American Israel Public Affairs Committee (AIPAC), zei Netanyahu maandag dat bouwen in Oost-Jeruzalem een onvervreemdbaar recht is van Israël. Tijdens Netanyahu’s ontmoeting met Obama werd opnieuw een Israëlisch bouwproject bekendgemaakt, in de Palestijnse wijk Sheikh Jarrah.

De VS lijken niet bij machte om Israëls nederzettingenpolitiek een halt toe te roepen. Netanyahu kondigde een paar maanden geleden na Amerikaanse druk een tijdelijke bouwstop af in de bezette Westelijke Jordaanoever, maar die maatregel is zo beperkt dat er nauwelijks iets van te merken is. Obama heeft sinds zijn aantreden gezegd dat hij de gestrande gesprekken tussen Israël en de Palestijnen nieuw leven wil inblazen. Hij weet dat dat niet zal gebeuren zolang Israël blijft verder bouwen in Oost-Jeruzalem, de beoogde hoofdstad van een toekomstige Palestijnse staat.

Maar het gaat de Amerikanen niet alleen daarom. In de VS groeit het besef dat de Israëlische opstelling de Amerikaanse belangen direct schaadt. Generaal David Petraeus, commandant van de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten en Centraal-Azië, wees het Congres er onlangs op dat de impopulariteit van Israël in het Midden-Oosten anti-Amerikaanse sentimenten aanwakkert. En dat is volgens Petraeus gevaarlijk, omdat de VS onder meer in Irak zitten en, zo was de suggestie, Amerikaanse levens op het spel staan.